Evlilik sözleşmesi, evlilik birliği içerisinde eşlerin malvarlığı haklarını ve mal paylaşımı esaslarını düzenleyen bir sözleşme niteliğindedir. Hukuki anlamda evlilik sözleşmesi nedir sorusuna verilecek en doğru cevap, bunun aslında bir mal rejimi sözleşmesi olduğudur.
Evlilik Sözleşmesi: Mal Rejimi Sözleşmesi Nasıl Yapılır?
Evlilik sözleşmesi, hukuki adıyla mal rejimi sözleşmesi, eşlerin evlilik birliği içerisinde veya evlilik öncesinde mallarının nasıl yönetileceğini ve olası bir ayrılık halinde mal paylaşımının nasıl yapılacağını belirleyen bir sözleşmedir. Eşler, bu sözleşme ile kanuni mal rejimi dışında farklı bir mal rejimi seçebilir.
Mal rejimi sözleşmesi, evlilikten önce veya evlilik devam ederken yapılabilir. Ancak geçerli olabilmesi için noterde düzenleme veya onaylama şeklinde yapılması gerekir. Bu nedenle evlilik sözleşmesi hazırlanırken tarafların iradesi açık olmalı, seçilen mal rejimi ve malvarlığına ilişkin hükümler net şekilde belirtilmelidir.
Evlilik Sözleşmesi Nedir?
Halk arasında evlilik sözleşmesi olarak bilinen kavram, hukuki zeminde aslında bir mal rejimi sözleşmesidir. Bu sözleşme, eşlerin evlilik süresince edindikleri varlıkların yönetimini ve evlilik birliğinin sona ermesi durumunda bu varlıkların nasıl paylaştırılacağını düzenleyen resmi bir belgedir. Modern hukuk sistemlerinde, özellikle sanatçı, sporcu ve iş insanları arasında yaygın olan bu uygulama, günümüzde her kesimden çiftin gelecekteki haklarını koruma altına almak amacıyla tercih edilmektedir.
Evlilik sözleşmeleri, sadece bir boşanma hazırlığı değil, aynı zamanda eşlerin birbirine duyduğu güveni hukuki bir zemine oturtma çabasıdır. Türk Medeni Kanunu çerçevesinde hazırlanan bu metinler, eşlerin mali özgürlüklerini ve sorumluluklarını netleştirerek evlilik birliği içerisinde şeffaf bir ekonomik düzen kurulmasını sağlar.
Mal Rejimi Sözleşmesi Nedir?
Mal rejimi sözleşmesi, kanun koyucunun çiftlere sunduğu dört farklı seçenekten birini seçme özgürlüğü tanıyan bir sözleşme türüdür. Türkiye'de 1 Ocak 2002 tarihinden bu yana uygulanan yasal mal rejimi, eşlerin herhangi bir seçim yapmaması durumunda otomatik olarak tabi oldukları edinilmiş mallara katılma rejimi olarak belirlenmiştir. Ancak çiftler, bu sisteme bağlı kalmak zorunda değildir.
Taraflar, bir evlilik sözleşmesi ile kanunda öngörülen şu rejimlerden birini seçebilirler:
Mal Ayrılığı Rejimi: Her eşin kendi mal varlığı üzerinde tam tasarruf yetkisinin olduğu ve ayrılık durumunda malların kime aitse onda kaldığı sistemdir.
Paylaşmalı Mal Ayrılığı Rejimi: Eşlerin kendi mallarını yönettiği ancak ailenin ortak kullanımına özgülenmiş yatırımların paylaşıldığı rejimdir.
Mal Ortaklığı Rejimi: Eşlerin mallarının bölünmez bir bütün olarak kabul edildiği sistemdir; kendi içinde genel mal ortaklığı veya sınırlı ortaklık olarak düzenlenebilir.
Mal rejimini belirleyen bu sözleşmeler, sözleşme serbestisi ilkesi gereği yapılsa da, Türkiye'de kapsamı sadece maddi meselelerle sınırlıdır. Yani yabancı filmlerdeki gibi nafaka veya sadakat cezası gibi maddeler Türk hukukunda geçerli kabul edilmemektedir.
Evlilik Sözleşmesi Ne İşe Yarar?
Birçok kişi için evlilik sözleşmesi yapmak, olası bir ayrılıkta yaşanacak kaosu önceden engellemek anlamına gelir. Evlilik sözleşmesi olarak adlandırılan bu protokol, özellikle mal paylaşımı davalarının yıllarca sürmesini engelleyen en güçlü delildir. Evlilik sözleşmesinin geçerli olabilmesi için noter huzurunda yapılması şarttır; bu sayede yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara yönelik karmaşık hesaplamalar yerine, tarafların önceden kabul ettiği net kurallar uygulanır.
Bu sözleşmenin temel avantajları şunlardır:
Kişisel Mal Koruması: Eşlerin evlilik öncesi sahip olduğu veya miras yoluyla gelen kişisel mal varlıklarının net bir şekilde ayrıştırılmasını sağlar.
Belirsizliği Giderir: Mal rejiminin sona ermesi durumunda, kimin ne kadar hak talep edebileceği önceden bellidir.
Yatırım Güvencesi: İş hayatında aktif olan eşlerin, ticari risklerinin diğer eşi etkilememesi veya ticari yatırımların edinilmiş mal statüsündeki paylaşımlarını düzenler.
Evlilik Sözleşmesi Ne Zaman Yapılır?
Hukuk sistemimizde evlilik sözleşmesinin yapılması için katı bir zaman sınırı bulunmamaktadır. Taraflar evlilik öncesinde, nikah anında veya evlilik devam ederken bu sözleşmeyi imzalayabilirler.
Evlenmeden Önce: En sağlıklı yöntemdir. Çiftler, nikah telaşına girmeden evlilik öncesi süreçte bir boşanma avukatı desteğiyle şartları belirleyebilirler.
Evlenme Başvurusu Sırasında: Eşler, evlenme başvurusu sırasında hangi mal rejimini seçtiklerini evlendirme memuruna yazılı olarak bildirebilirler. Bu durumda, memur sırasında hangi mal rejimini seçtiklerini kütüğe kaydederek ilgili nüfus müdürlüğüne iletir.
Evlendikten Sonra: Eşlerin evlilik birliği devam ederken, mevcut mal rejimini değiştirmeleri her zaman mümkündür. Ancak bu değişiklik sadece ileriye dönük etkiler doğurur.
Uzmanlar, noterlerde bulunan matbu evlilik sözleşmesi örneği yerine, çiftlerin özel durumuna uygun maddeler içeren, bir hukukçu tarafından hazırlanmış metinlerin tercih edilmesini önermektedir. Unutulmamalıdır ki, yapılan evlilik sözleşmesi noterde onaylanmadığı sürece hukuken geçersizdir.
Evlilik Sözleşmesini Kimler Yapabilir?
Hukuki terminolojide “mal rejimi sözleşmesi olarak tanımlanan bu anlaşmayı, yalnızca evlenmeyi planlayan nişanlılar veya halihazırda evli olan eşler yapabilir. Ancak mal rejimi sözleşmesi ancak ayırt etme gücüne sahip kişilerce imzalanabilir. Türk Medeni Kanunu'na göre, ayırt etme gücü olan küçükler veya kısıtlılar da yasal temsilcilerinin izniyle bu sürece dahil olabilir. Evlilik sözleşmesi yalnızca eşler arasında kişiye sıkı sıkıya bağlı bir hak olduğundan, tarafların irade beyanı esastır.
Mal Rejimi Sözleşmesinin Geçerlilik Şartları
Evlilik sözleşmesinin geçerli sayılabilmesi için en temel şart, sözleşmenin noterde düzenleme veya onaylama şeklinde yapılmasıdır. Ayrıca taraflar mal rejimi seçerken kanunun belirlediği sınırlara uymak zorundadır. Mal rejimi sözleşmesi ancak ayırt etme gücüne sahip bireyler arasında tam bir irade uyuşması ile kurulur. Şekil şartına uyulmadan yapılan adi yazılı anlaşmaların hukuken hiçbir hükmü yoktur; bu nedenle evlilik planlayanların resmi sürece uyması kritiktir.
Evlilik Sözleşmesi Nasıl Yapılır?
Evlilik sözleşmesi yapmak için iki temel yol izlenebilir. Birincisi, evlilik başvurusu esnasında belediye veya nüfus idaresindeki evlendirme memuruna hangi mal rejimini seçtiklerini yazılı beyanla bildirmektir. İkincisi ve en yaygın olanı ise notere başvurmaktır. Eşler, nikahtan önce veya evlilik birliği süresince diledikleri zaman notere giderek seçilen mal rejimi üzerinde mutabık kaldıklarını belgeleyebilirler.
Mal Ayrılığı Sözleşmesi Nedir?
Mal ayrılığı rejiminde, her eşin evlilik öncesi ve sonrası edindiği tüm varlıklar kendine ait kalır. Bu sözleşmesi ile mal paylaşımı konusunda en kesin sınırlar çizilmiş olur. Mal ayrılığı rejiminde eşler, kendi malvarlıkları üzerinde bağımsız yönetim ve tasarruf hakkına sahiptir; boşanma durumunda ise mallar kimin adına kayıtlı ise onda kalır, diğer eşin katkı payı alacağı doğmaz.
Bir Mal Rejimi Nasıl Seçilir?
Bir mal rejiminin seçimi, tarafların gelecekteki ekonomik beklentilerine göre şekillenir. Eğer çiftler nikah esnasında yazılı olarak mal rejimi tercihinde bulunmazlarsa, yasal mal rejimi geçerli olacaktır. Seçim yapmak isteyen çiftler, kanundaki mal rejimi türleri arasından kendilerine en uygun olanı belirleyip noterde tescil ettirmelidir. Bu aşamada tarafların mal varlıklarını listeleyerek bir uzman eşliğinde hareket etmesi ileride doğacak riskleri azaltır.
Türk Medeni Kanunu’na Göre Mal Rejimleri Nelerdir?
Kanunumuzda dört ana rejim düzenlenmiştir. Bunlar; yasal mal rejimi olan “edinilmiş mallara katılma, mal ayrılığı rejimi ve mal ortaklığı ile paylaşmalı mal ayrılığıdır. Eğer taraflar arasında hiçbir sözleşme yoksa yasal mal rejimi olan “edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır. Mal ortaklığı rejiminde ise eşlerin kişisel malları dışındaki varlıkları ortak kabul edilirken, bu rejim sınırlı mal ortaklığı şeklinde de kurgulanabilir.
Mal Rejimi Sözleşmesine Konu Edilebilecek Hususlar
Bu sözleşmelerde sadece mal varlıklarının yönetimi ve paylaşımı düzenlenebilir. Eşler, mal rejimi sözleşmesiyle hangi varlıkların kişisel mal sayılacağını veya yatırım gelirlerinin nasıl bölüşüleceğini kararlaştırabilir. Ancak bu mal rejimi sözleşmesi ile mal paylaşımı haricinde; çocuk sayısı, ev işleri veya sadakat cezası gibi konular düzenlenemez. Kanunda öngörülen mal rejimi türlerinden birinin seçilmesi zorunluluğu "tipe bağlılık" ilkesinin bir sonucudur.
Evlilik Sözleşmesinde Yer Alabilecek Hükümler
Sözleşme içerisinde eşlerin mal yönetim hakları, borçlardan sorumluluk durumları ve paylı mülkiyete konu malların tasfiyesi gibi hükümler yer alır. Özellikle seçilen mal rejiminin sınırları dahilinde, olan mal varlığının hangisinin edinilmiş mal statüsünden çıkarılacağı netleştirilebilir. Ancak kanunda öngörülen sınırları aşan evlilik sözleşmesi maddeleri, emredici hukuk kurallarına aykırılık teşkil ettiği ölçüde kesin hükümsüz sayılır.
Evlilik Sözleşmesi Sonradan Değiştirilebilir mi?
Evet, eşler evlilik süresince mevcut mal rejiminden vazgeçerek yeni bir sistem seçebilirler. Tarafların evlilik hayatındaki ekonomik değişimlere paralel olarak, daha önce imzaladıkları mal rejimi sözleşmeleri üzerinde her zaman noter kanalıyla değişiklik yapma hakları vardır. Bu durumda yeni seçilen mal rejiminin geçerliliği yine noter onayı ve resmi şekil şartına bağlıdır.
Evlilik Sözleşmesinin İptali Mümkün müdür?
Evlilik sözleşmesi yapma iradesi; hata, hile, korkutma veya aldatma ile sakatlanmışsa iptali istenebilir. Ayrıca öngörülen sınırları aşan evlilik sözleşmesi hükümleri içeren belgeler için aile mahkemesinde dava açılabilir. Unutulmamalıdır ki, evlilik sözleşmesi yapmak zorunlu değildir; ancak evlilik sözleşmesi yapılmaması halinde taraflar doğrudan yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma kurallarına tabi olacaklardır.