Göçmen Kaçakçılığı Suçu ve Cezası (TCK 79)

Göçmen kaçakçılığı suçu, Türk Ceza Kanunu'nun 79. maddesinde düzenlenen ve yasa dışı göç hareketlerinin önlenmesini amaçlayan önemli suç tiplerinden biridir. Kanuna göre doğrudan doğruya veya dolaylı olarak maddi menfaat elde etmek amacıyla bir yabancının yasal olmayan yollardan Türkiye'ye sokulması, ülkede kalmasına imkan sağlanması ya da bir Türk vatandaşı veya yabancının yurt dışına çıkmasına yardımcı olunması halinde göçmen kaçakçılığı suçu oluşmaktadır.

Son yıllarda düzensiz göç hareketlerinin artmasıyla birlikte göçmen kaçakçılığı suçları hakkında yürütülen soruşturma ve yargılamaların sayısında da önemli bir artış yaşanmıştır. Özellikle kara, deniz ve hava yoluyla gerçekleştirilen yasa dışı geçişler nedeniyle açılan davalarda, failin maddi menfaat amacıyla hareket edip etmediği, eylemin suçun unsurlarını taşıyıp taşımadığı ve göçmen kaçakçılığı suçunun oluşup oluşmadığı ayrıntılı şekilde incelenmektedir.

Göçmen kaçakçılığı suçu, soyut tehlike suçu niteliğinde olup suçun oluşması için ayrıca bir zarar meydana gelmesi aranmaz. Bununla birlikte suçun mağdurların hayatı bakımından tehlike oluşturacak şekilde veya onur kırıcı bir muameleye maruz bırakılarak işlenmesi halinde verilecek ceza önemli ölçüde artırılabilmektedir. Ayrıca suçun birden fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi veya bir örgütün faaliyeti çerçevesinde gerçekleştirilmesi de daha ağır yaptırımların uygulanmasına neden olmaktadır.

Bu yazımızda TCK 79 kapsamında düzenlenen göçmen kaçakçılığı suçunun unsurlarını, cezasını, teşebbüs ve iştirak hükümlerini, ağırlaştırıcı nedenleri, insan ticareti suçundan farklarını ve uygulamada sık karşılaşılan hukuki sorunları ayrıntılı olarak ele alacağız.

Göçmen Kaçakçılığı Suçu Nedir?

Göçmen kaçakçılığı suçu, doğrudan doğruya veya dolaylı olarak maddi menfaat elde etmek amacıyla kişilerin yasal olmayan yollardan ülkeye sokulması, ülkede kalmasına imkan sağlanması veya Türkiye'den yurt dışına çıkmasına olanak tanınması halinde oluşan bir suç tipidir. Türk Ceza Kanunu'nun 79. maddesinde düzenlenen bu suç, kamu düzenini, sınır güvenliğini ve göç yönetimini korumayı amaçlamaktadır.

Uygulamada sıklıkla insan ticareti suçu ile karıştırılsa da, göçmen kaçakçılığı suçunda göçmenin sınır geçişine rızası bulunurken insan ticareti suçunda mağdurun sömürülmesi amacı ön plana çıkmaktadır. Bu nedenle iki suç tipi hem hukuki niteliği hem de unsurları bakımından birbirinden farklıdır.

TCK 79 Kapsamında Göçmen Kaçakçılığı Suçu

Göçmen kaçakçılığı suçu, TCK 79 kapsamında düzenlenmiş olup seçimlik hareketli bir suçtur. Kanuna göre doğrudan doğruya veya dolaylı olarak maddi menfaat elde etmek amacıyla yasal olmayan yollardan;

• Bir yabancıyı ülkeye sokmak,

• Bir yabancının ülkede kalmasına imkan sağlamak,

• Türk vatandaşı veya yabancının yurt dışına çıkmasına imkan sağlamak,

fiillerinden herhangi birinin gerçekleştirilmesi suçun oluşması için yeterlidir.

Kanun koyucu, özellikle yasa dışı yollarla gerçekleştirilen göç hareketlerinin önüne geçmek amacıyla bu fiilleri bağımsız bir suç olarak düzenlemiştir. Suçun tamamlanması için menfaatin fiilen elde edilmesi gerekli olmayıp, maddi menfaat sağlama amacıyla hareket edilmesi yeterli kabul edilmektedir.

Göçmen Kaçakçılığı Suçunun Unsurları

Göçmen kaçakçılığı suçunun oluşabilmesi için kanunda belirtilen maddi ve manevi unsurların birlikte gerçekleşmesi gerekir.

Bu suçun faili herhangi bir kişi olabilir. Özel bir sıfat aranmaz. Mağdur ise ülkeye yasa dışı yollarla sokulan, ülkede kalmasına imkan sağlanan veya yurt dışına çıkmasına yardım edilen kişidir.

Göçmen kaçakçılığı suçunun işlenmesi bakımından en önemli unsur ise failin maddi menfaat elde etme amacıyla hareket etmesidir. Bu özel amaç bulunmadığında göçmen kaçakçılığı suçundan söz edilmesi mümkün olmayacaktır.

Göçmen Kaçakçılığı Suçunun Manevi Unsuru

Göçmen kaçakçılığı suçunun manevi unsuru kast ve özel amaçtan oluşmaktadır. Failin yalnızca eylemi bilerek gerçekleştirmesi yeterli değildir. Ayrıca doğrudan doğruya veya dolaylı olarak maddi menfaat elde etme amacıyla hareket etmesi gerekir.

Bu nedenle suçun manevi unsuru, diğer birçok suçtan farklı olarak özel kast niteliği taşımaktadır. Maddi menfaatin elde edilmiş olması zorunlu değildir. Ancak dolaylı olarak maddi menfaat sağlama amacının bulunması şarttır.

Örneğin tamamen insani nedenlerle bir yabancının barınmasına yardımcı olan kişinin eylemi, maddi çıkar amacı bulunmadığı sürece göçmen kaçakçılığı suçunu oluşturmaz. Buna karşılık para karşılığında veya ekonomik çıkar elde etmek amacıyla hareket edilmesi halinde suçun manevi unsuru gerçekleşmiş olacaktır.

Göçmen Kaçakçılığı Suçunda Maddi Unsurlar

Göçmen kaçakçılığı suçunda maddi unsur, kanunda belirtilen seçimlik hareketlerden birinin gerçekleştirilmesidir.

Buna göre;

• Bir yabancının yasal olmayan yollardan Türkiye'ye sokulması,

• Bir yabancının ülkede kalmasına imkan sağlanması,

• Bir Türk vatandaşı veya yabancının yurt dışına çıkmasına imkan sağlanması,

suçun maddi unsurunu oluşturmaktadır.

Suç serbest hareketli bir suç olduğundan bu fiillerin hangi yöntemle gerçekleştirildiğinin önemi yoktur. Kara, hava veya deniz yoluyla gerçekleştirilen yasa dışı geçişler suçun kapsamındadır. Ayrıca suçun oluşması için göçmenin zarar görmesi şart değildir. Bu yönüyle göçmen kaçakçılığı, kamu düzeni açısından tehlike oluşturan bir suç olarak kabul edilmektedir.

Göçmen Kaçakçılığı Suçunun Cezası Nedir?

TCK 79 uyarınca göçmen kaçakçılığı suçunu işleyen kişi, üç yıldan sekiz yıla kadar hapis cezası ve bin günden on bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.

Suçun;

• Mağdurların hayatı bakımından bir tehlike oluşturması,

• Onur kırıcı bir muameleye maruz bırakılarak işlenmesi,

halinde verilecek ceza yarısından üçte ikisine kadar artırılmaktadır.

Özellikle göçmenlerin sağlıksız koşullarda taşınması, aşırı kalabalık araçlarda seyahat ettirilmesi veya ölüm tehlikesi oluşturacak yöntemlerle nakledilmesi durumlarında bu nitelikli hal hükümleri uygulanmaktadır.

Bunun yanında suçun bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde ceza ayrıca artırılmaktadır. Bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde failler hakkında daha ağır yaptırımlar uygulanmakta, suçun bir tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde ise ilgili tüzel kişi hakkında güvenlik tedbirlerine hükmedilebilmektedir.

TCK 79 Uyarınca Göçmen Kaçakçılığı Suçunun Cezası

Türk Ceza Kanunu'nun 79. maddesinde düzenlenen göçmen kaçakçılığı suçunun temel cezası, üç yıldan sekiz yıla kadar hapis cezası ve bin günden on bin güne kadar adli para cezasıdır.

Göçmen kaçakçılığı cezası belirlenirken suçun işleniş şekli, mağdurların durumu ve suçun örgütlü şekilde işlenip işlenmediği dikkate alınmaktadır. Göçmen kaçakçılığı suçu nedeniyle hükmedilen hapis cezası hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılması veya diğer ceza hukuku kurumlarının uygulanıp uygulanamayacağı ise somut olayın özelliklerine göre değerlendirilir.

Kanun koyucu, yasa dışı göç hareketlerinin önlenmesi amacıyla bu suç için hem hapis cezası hem de adli para cezası öngörmüştür.

Göçmen Kaçakçılığı Suçuna Teşebbüs

Göçmen kaçakçılığı suçu bakımından teşebbüs hükümleri uygulanabilmektedir. Failin icra hareketlerine başlamasına rağmen elinde olmayan nedenlerle eylemini tamamlayamaması halinde suç teşebbüs aşamasında kalır.

Örneğin yasal olmayan yollardan ülkeye sokulmak istenen kaçak göçmenlerin sınır hattında yakalanması veya deniz yoluyla göçmen kaçakçılığına karşı yürütülen operasyonlarda göçmenlerin sınırı geçemeden tespit edilmesi halinde teşebbüs hükümleri gündeme gelebilir.

Ancak göçmen kaçakçılığı suçunun yapısı gereği hazırlık hareketleri ile icra hareketlerinin birbirinden dikkatle ayrılması gerekir. Sadece plan yapmak veya araç temin etmek her zaman teşebbüs suçu kapsamında değerlendirilmez.

Göçmen Kaçakçılığı Suçunda İştirak ve Örgütlü İşlenme Hali

Göçmen kaçakçılığı suçunun birden fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi halinde ceza artırılmaktadır. Özellikle sınır geçişlerinin organize edilmesi, göçmenlerin taşınması ve barındırılması gibi faaliyetlerde birden fazla kişinin görev alması uygulamada sıkça karşılaşılan durumlardandır.

Göçmen kaçakçılığı suçunun bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde ise daha ağır yaptırımlar uygulanmaktadır. Bir örgütün faaliyeti çerçevesinde göçmen kaçakçılığı suçunun işlenmesi, suçun nitelikli hali olarak kabul edilmiştir. Ayrıca suçun bir tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde ilgili tüzel kişi hakkında güvenlik tedbirlerine de hükmedilebilmektedir.

Göçmen Kaçakçılığı Suçunda Ağırlaştırıcı Nedenler

TCK m. 79 kapsamında bazı durumlar cezanın artırılmasını gerektiren nitelikli haller olarak düzenlenmiştir.

Bunlar;

• Suçun birden fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi,

• Bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi,

• Mağdurların hayatı bakımından bir tehlike oluşturması,

• Onur kırıcı bir muameleye maruz bırakılarak işlenmesi,

olarak sayılabilir.

Özellikle deniz ve hava yoluyla göçmen kaçakçılığına karşı yürütülen soruşturmalarda, göçmenlerin aşırı kalabalık araçlarda taşınması veya yaşamlarını tehlikeye düşürecek koşullara maruz bırakılması halinde verilecek ceza yarısından üçte ikisine kadar artırılabilmektedir.

Göçmen Kaçakçılığında Deliller ve İspat Sorunları

Göçmen kaçakçılığı suçuna ilişkin soruşturmalarda en önemli konulardan biri failin maddi menfaat amacıyla hareket edip etmediğinin ispatıdır.

Göçmen kaçakçılığı suçunun oluşabilmesi için failin doğrudan doğruya veya dolaylı olarak maddi menfaat elde etme amacıyla hareket ettiğinin ortaya konulması gerekir. Bu nedenle yalnızca araç kullanmak veya bir göçmeni taşımak tek başına göçmen kaçakçılığı suçunu oluşturur sonucunu doğurmaz.

Mahkemeler tarafından;

• Telefon kayıtları,

• Para transferleri,

• Kamera görüntüleri,

• Tanık beyanları,

• Göçmenlerin ifadeleri,

• Kolluk araştırmaları,

gibi deliller birlikte değerlendirilerek failin göçmen kaçakçılığı suçunu işlemiş olup olmadığı belirlenmektedir.

Göçmen Kaçakçılığı ve İnsan Ticareti Arasındaki Farklar

Göçmen kaçakçılığı ve insan ticareti suçu uygulamada sıklıkla karıştırılan iki farklı suç tipidir.

Göçmen kaçakçılığı suçunda amaç, maddi menfaat karşılığında kişilerin yasa dışı yollarla bir ülkeden diğerine geçişini sağlamaktır. İnsan ticareti suçunda ise mağdurun çalıştırılması, sömürülmesi, zorla çalıştırılması veya özgürlüğünün kısıtlanması gibi amaçlar bulunmaktadır.

Bir başka ifadeyle göçmen kaçakçılığı suçunun odağında sınır geçişi yer alırken, insan ticareti suçunun odağında insanın sömürülmesi bulunmaktadır. Bu nedenle her iki suçun koruduğu hukuki değerler ve cezalandırılma nedenleri farklıdır.

İnsan Ticareti Suçu Nedir?

İnsan ticareti suçu, kişilerin zorla çalıştırılmak, fuhşa sevk edilmek, hizmet ettirilmek, esarete tabi tutulmak veya benzeri amaçlarla temin edilmesi, kaçırılması, taşınması, sevk edilmesi ya da barındırılmasıdır.

İnsan ticareti suçu, mağdurun insan onurunu ve temel haklarını korumayı amaçlayan ağır bir suçtur. Göçmen kaçakçılığı suçundan farklı olarak mağdurun rızası çoğu zaman hukuken geçerli kabul edilmez ve suçun temelinde mağdurun sömürülmesi bulunmaktadır.

İnsan Ticareti Suçunun Unsurları ve Cezası

İnsan ticareti suçu, kişilerin tehdit, baskı, cebir, şiddet, kandırma veya çaresizliklerinden yararlanılarak sömürülmesi amacıyla temin edilmesi, taşınması, sevk edilmesi, kaçırılması veya barındırılmasıdır. Bu suçun temel amacı sınır geçişi değil, mağdurun istismar edilmesi ve sömürülmesidir.

İnsan ticareti suçu açısından mağdurun rızası çoğu durumda hukuki değer taşımaz. Özellikle zorla çalıştırma, fuhşa zorlama, organ temini veya benzeri amaçlarla hareket edilmesi halinde insan ticareti suçu oluşur.

Bu yönüyle insan ticareti suçu, göçmen kaçakçılığı suçundan ayrılmaktadır. Göçmen kaçakçılığı suçunda temel amaç yasa dışı geçiş sağlamak iken, insan ticareti suçunda kişinin sömürülmesi söz konusudur. Bu nedenle insan ticareti suçu daha ağır yaptırımlara bağlanmış olup, mağdurun temel hak ve özgürlüklerini korumayı amaçlamaktadır.

Göçmen Kaçakçılığı Suçunda Soruşturma ve Yargılama Süreci

Göçmen kaçakçılığı suçlarının soruşturulması Cumhuriyet savcılıkları tarafından resen yürütülmektedir. Suç şikâyete tabi olmadığından, suçun işlendiğine ilişkin bir ihbar veya tespit bulunması halinde soruşturma kendiliğinden başlatılır.

Soruşturma aşamasında;

• Kolluk tutanakları,

• Sınır güvenlik kayıtları,

• Kamera görüntüleri,

• Telefon incelemeleri,

• Para transferleri,

• Göçmen ifadeleri,

• Tanık beyanları,

önemli deliller arasında yer almaktadır.

Göçmen kaçakçılığı suçu bakımından failin maddi menfaat amacıyla hareket edip etmediği özellikle araştırılmaktadır. Çünkü göçmen kaçakçılığı suçunun oluşabilmesi için failin doğrudan veya dolaylı olarak maddi menfaat elde etme amacıyla hareket ettiğinin ispatlanması gerekir.

Yargılama sırasında mahkeme, sanığın gerçekten göçmen kaçakçılığı suçunu işlemiş olup olmadığını, eylemin suçun unsurlarını taşıyıp taşımadığını ve suçun işlenmesi halinde uygulanacak yaptırımları dosya kapsamındaki tüm delilleri değerlendirerek belirler. Göçmen kaçakçılığı suçu, soyut tehlike suçu niteliğinde olduğundan, ayrıca bir zarar meydana gelmesi aranmaz. Korunan hukuki değerin tehlikeye düşürülmesi suçun oluşumu için yeterli kabul edilmektedir.

Göçmen Kaçakçılığı Suçuna Karşı Savunma ve Hukuki Haklar

Göçmen kaçakçılığı suçundan hakkında soruşturma veya kovuşturma yürütülen kişinin etkin bir savunma hakkı bulunmaktadır. Özellikle suçun manevi unsurunun ve maddi menfaat amacının bulunup bulunmadığı savunmanın temel noktalarından birini oluşturur.

Her yabancı taşıma fiili göçmen kaçakçılığı suçunu oluşturmaz. Bir göçmen veya kaçak göçmen ile aynı araçta bulunmak ya da yalnızca ulaşım sağlamak tek başına suçun oluştuğu anlamına gelmez. Bu nedenle suçu işleyen kişi ile olayla ilgisi bulunmayan kişilerin ayrımının dikkatli şekilde yapılması gerekir.

Savunma kapsamında;

• Maddi menfaat amacının bulunmadığı,

• Göçmenlerin statüsünün bilinmediği,

• Eylemin suçun unsurlarını taşımadığı,

• Failin organizasyon içerisinde yer almadığı,

• Delillerin hukuka aykırı elde edildiği,

iddiaları ileri sürülebilmektedir.

Özellikle hakkında göçmen kaçakçılığı suçundan işlem yapılan kişilerin soruşturma ve yargılama sürecinde susma hakkı, müdafi yardımından yararlanma hakkı, delil sunma hakkı ve adil yargılanma hakkı gibi temel ceza muhakemesi güvencelerinden yararlanması mümkündür.