Kamu davası, suç işlediği iddia edilen kişi hakkında devlet adına Cumhuriyet savcısı tarafından açılan ceza davasıdır. Ceza yargılamasının temel amacı, işlenen fiilin suç oluşturup oluşturmadığını ortaya koymak ve kamu düzenini bozucu nitelikteki eylemleri cezalandırmaktır.
Kamu Davası Nedir?
Kamu davası, suç işlediği
iddia edilen kişi hakkında devlet adına Cumhuriyet savcısı tarafından açılan
ceza davasıdır. Ceza yargılamasının temel amacı, işlenen fiilin suç oluşturup
oluşturmadığını ortaya koymak ve kamu düzenini bozucu nitelikteki eylemleri
cezalandırmaktır. Bu nedenle kamu davası yalnızca mağdurun değil, toplumun
bütününün hak ve menfaatlerini ilgilendirir. Kamu davası açılması için yeterli
şüphe bulunması gerekir ve dava, mahkemeler nezdinde savcılık makamının iddiası
üzerine yürütülür. Bazı suçlarda mağdurun şikâyeti davanın başlaması için şart
olsa da, kamu davası kural olarak devletin resen takip ettiği bir süreçtir. Bu
yönüyle kamu davası, bireysel zararların ötesinde, toplumsal barışın ve hukukun
üstünlüğünün korunmasına hizmet eden temel bir yargılama aracıdır.
Kamu Davasının
Açılması
Türk Ceza Muhakemesi
Kanunu’na göre bir suç işlendiği öğrenildiğinde, Cumhuriyet
savcısı öğrenir öğrenmez kamu davasını açmaya yer olup olmadığına
karar vermek için soruşturma başlatır. Delillerin toplanması ve yeterli şüphe
oluşması halinde kamu davası açılır ve sanık hakkında yargılama
süreci başlar. Bu süreçte savcı, düzenlediği iddianameyi görevli mahkemeye
sunarak kamu davasını açar. Bazı suçların takibi şikayete bağlı olsa da,
şikayetin geri alınması her zaman davanın düşmesine yol açmaz.
Çünkü açılan kamu davası, bireysel değil, kamu düzenini ilgilendiren bir
nitelik taşır. Yeterli şüphe olmaması durumunda ise “kamu davasını açmaya yer
olmadığına” karar verilebilir. Ancak deliller güçlü ise ve suç işlenmesi
halinde kamu davası açılacak boyutta ise, savcı dava açmakla yükümlüdür.
Kamu Davasına Katılma
ve Müdahil Olma
Bir ceza davası,
yalnızca savcının açtığı kamu davasını kapsamaz; aynı zamanda mağdur
veya suçtan zarar görenlerin de davaya katılabilmelerini içerir. Bu durumda
kişi, “müdahil” sıfatıyla sürece dahil olur ve hüküm verilinceye kadar davada
aktif rol oynayabilir. Davaya katılan mağdur, delil sunabilir, savunmalara
cevap verebilir ve karar aşamasında kanun yollarına başvurabilir. Katılma
sayesinde mağdur, yalnızca pasif bir taraf olmaktan çıkar, devlet adına
yürütülen kamu davasını destekleyen aktif bir taraf haline gelir.
Özellikle şikayete bağlı suçlarda mağdurun katılımı davanın gidişatını doğrudan
etkiler. Ancak unutulmamalıdır ki, davayı açma yetkisi yalnızca savcıya aittir;
mağdur sadece açılan kamu davası sürecinde müdahil olabilir.
Kamu Davasında Şikayet
ve Şikayetten Vazgeçme
Bazı suçlarda kamu
davası açılması mağdurun şikayetine bağlıdır. Bu durumda mağdur şikayette
bulunduğunda savcı soruşturmayı başlatır ve yeterli delil elde
edilirse kamu davası açar. Ancak şikayetten vazgeçilmesi halinde her zaman
davanın düşmesi söz konusu olmaz. Çünkü bazı suçlar kamu düzenini
ilgilendirdiği için şikayet geri alınsa dahi kamu davası açılır ve
süreç devam eder. Bununla birlikte yalnızca şikayete tabi suçlarda, şikayetten
vazgeçilirse kamu davasının düşmesine karar verilir. Ceza hukukunun bu
yönü, mağdurun iradesini korurken aynı zamanda toplumun çıkarlarını da gözetir.
Böylece hem bireysel hem de toplumsal fayda gözetilerek davalar kamu
davası olarak yürütülür.
Kamu Davasının
Açılmasının Ertelenmesi
Ceza Muhakemesi
Kanunu’nun 171. maddesi kapsamında bazı durumlarda kamu davasının
açılmasının ertelenmesine karar verilebilir. Bu, özellikle üst sınırı üç
yıl veya daha az olan suçlarda uygulanır. Şüpheli hakkında kamu davası
açılması için yeterli şüphe bulunmasına rağmen, belirli koşullar
gerçekleşirse savcı kamu davasını açma yetkisini kullanmayarak davayı
belli bir süre erteleyebilir. Bu süre genellikle kamu davasının
açılmasının beş yıl ertelenmesi şeklindedir. Eğer bu süreçte şüpheli yeni
bir kasıtlı suç işlemezse, sonunda kamu davasını açmaya yer
olmadığına karar verilir. Ancak yeni bir suç işlenirse,
derhal işlenmesi halinde kamu davası açılır ve süreç yeniden başlar.
Böylece adalet sistemi hem caydırıcılığı korur hem de sanığa kendisini topluma
kazandırma imkânı tanır.
Kamu Davasının Düşmesi
ve Düşme Sebepleri
Bir ceza yargılamasında
belirli şartların gerçekleşmesi durumunda kamu davasının düşürülmesine
karar verilir. Örneğin sanığın ölümü, genel af veya dava zamanaşımı
halinde kamu davası düşer. Takibi şikayete bağlı suçlarda
ise şikayetten vazgeçilmesi kamu davasının düşmesi sonucunu doğurur. Ancak
her durumda kamu davası düşmez, çünkü toplum düzenini ilgilendiren bazı
suçlarda vazgeçme etkili olmaz. Peki kamu davası nasıl düşer? Bu sorunun
cevabı Ceza Muhakemesi Kanunu’nda düzenlenmiştir. İlgili sebeplerin varlığı
halinde mahkeme kamu davasının düşme sebeplerini dikkate alır ve
yargılamayı sona erdirir. Böylece hem sanığın lehine hem de kamu yararı
gözetilerek süreç tamamlanır.
Kamu Davasında Hüküm
Verilmesi
Ceza
yargılamasında kamu davasını sonuçlandıran kararlara karşı farklı
hükümler verilebilir. Bunlar arasında beraat, mahkûmiyet, davanın reddi
veya kamu davasının düşürülmesine karar verilmesi bulunur. Yargılama
sonunda kamu davası açılmış ise ve deliller yeterli görülüyorsa,
mahkeme ağır ceza mahkemesi’nde kamu davası ya da ceza
mahkemesi’nde kamu davası açacaktır ve hüküm verir. Cumhuriyet
savcısının kamu davasını açmada temel görevi, toplum yararını
korumaktır. İddianame düzenleyerek kamu davası açılmış olur ve
mahkeme süreci başlar. Bu süreçte mağdur veya suçtan zarar gören kişiler
de olduklarını bildirerek kamu davasına katılabilirler ve kamu
davasına müdahil olabilirler. Sonuçta verilen hüküm, davanın seyrine
göre kamu davasının sona ermesini sağlar.
Kamu Davası Açma
Süreci ve Usul
Bir suç
işlendiğini bir hali öğrenir öğrenmez kamu savcısı, derhal soruşturma
başlatır. Bu durumda savcı, yeterli delil toplandığında bir hali öğrenir
öğrenmez kamu davasını açmaya yer olup olmadığına karar verir. Yeterli
şüphe mevcutsa kamu davası açılır, aksi halde kamu davası açılmaz.
Türk hukukunda tüm ceza davaları hukuki açıdan kamu davası olarak
kabul edilir. Yani mahkemelerine açılan tüm davalar kamu davası
niteliğindedir. Cumhuriyet savcısının kamu davası açmak için yeterli
şüphe elde etmesi halinde, kamu davası açılabilir ve süreç
başlar. Ancak bazı durumlarda savcı, açmak yerine kamu davası açılmasının
ertelenmesi kararı verebilir. Böylece şüpheliye bir şans tanınırken toplum
yararı da gözetilir. Sonuçta, kamu davası açıldığında sanık hakkında
yargılama yapılır ve kamu davası niteliği taşır.
Kamu Davası ile İlgili
Cezalar ve Sonuçları
Kamu davaları, yalnızca
sanığın cezalandırılması için değil, aynı zamanda kamu düzeninin korunması için
açılır. Bu nedenle olmasın her türlü ceza davası kamu davası
niteliğindedir. Yargılama sonunda sanık hakkında kamu davası
cezaları hapis cezası veya adli para cezası olabilir. Ayrıca güvenlik
tedbirleri de uygulanabilir. Eğer yeterli delil yoksa, kamu davası
açılmaz veya kamu davası açılmasının ertelenmesi kararı verilebilir.
Ancak yeterli şüphe varsa, savcı kamu davası açar ve süreç
başlar. Kamu davasının açılmasında takdir yetkisi sınırlı olup
yalnızca kanunda belirtilen hallerde kullanılabilir. Her halükârda açılan
tüm davalar kamu davası niteliğinde olduğundan, sonuçta verilen
karar kamu davasının sona ermesine yol açar. Bu nedenle, hukuk
ve danışmanlık desteği almak, gerek sanık gerekse mağdur açısından büyük
önem taşır.