Türk Ticaret Kanununun 651. Maddesi gereğince kıymetli evrakın herhangi bir sebeple ziyaı halinde hak sahibinin kıymetli evrakta yer alan haklarının korunabilmesi için senedin iptaline karar verilmesini istemesi gerekmektedir.
Kıymetli Evrak Nedir?
Kıymetli
evrak, kişilerin maddi haklarının ve alacaklarının güvence altına alındığı
senetlerdir. Kıymetli evraklarda haklar senetten ayrı olarak devredilemeyeceği
gibi senetten ayrı olarak da ileri sürülemez. Kıymetli evrakın düzenlenmesi ile
kişiler, sahibi oldukları hakkı hem mali hem hukuki hem de cezai olarak güvence
altına almış olurlar. Kıymetli evraklarda hak, senede bağlıdır. Bu da kıymetli
evraklara tedavül kolaylığı sağlamakla birlikte piyasa güvenini de
arttırmaktadır.
Kıymetli
evrakın birçok çeşidi bulunmaktadır. Piyasada en çok karşılan kıymetli evrak
çeşitleri; çek, bono, poliçe, tahvil, pay senetleri, ilmühaberler, makbuz
senedi, varant ve taşıma senedidir.
Kıymetli Evrakın Ziyaı
Kıymetli
evrakın ziyaı, alacaklının elinde olmayan sebeplerle senedin fiziki varlığının
hasara uğramasıdır. Senedin kaybolması, senedin koyulduğu yerin unutulması,
senedin yok olması, çalınması, gasp edilmesi, yanması, yırtılması, vasıflarının
okunamayacak hale gelecek derecede tahribata maruz kalması gibi hallerde senet
zayi olmuş kabul edilir.
Kıymetli
evrakın ziyaı durumunda hak sahibi, hakkının kaybolması riski ile karşı karşıya
kalmaktadır. Senette yer alan haklarının korunması için hak sahibinin
başvurması gereken yollar kanunda düzenlenmiştir. Türk Ticaret Kanununun 651.
Maddesi gereğince kıymetli evrakın herhangi bir sebeple ziyaı halinde hak
sahibinin kıymetli evrakta yer alan haklarının korunabilmesi için senedin
iptaline karar verilmesini istemesi gerekmektedir.
Kıymetli
evrakın zayi olduğu durumda mahkeme tarafından verilecek iptal kararı ile hak
sahibi, zayi olan kıymetli evraktaki hakkını senet fiziki olarak var olmasa
veya senet fiziken elinde olmasa dahi borçluya karşı ileri sürebilecek yahut
borçludan zayi olan kıymetli evraktaki haklarını içeren yeni bir senet
düzenlenmesini isteyebilecektir. Senedin iptali ile senet tamamen yok olsa dahi
senette yer alan haklar kaybolmayacak, hak sahibinin hakları korunmaya devam edilecektir.
Kıymetli Evrakın İptali
Kıymetli
evrakın iptali, kıymetli evrakın zayi olduğu durumlarda hak sahibi tarafından
talep edilen ve Asliye Ticaret Mahkemesi tarafından karara bağlanan bir
koruyucu güçtür. Kıymetli evrakın iptali halinde dahi hak sahibi zayi durumda
olan kıymetli evrakta bulunan haklarını tedavül etme kabiliyetinde olacaktır. Kıymetli
evrakın iptalinin açıklanması ile senedin geçersizliği mahkeme kararıyla
açıklanmış olacak ancak hak sahibinin hakları korunma altına alınacaktır.
Kıymetli evrakın iptaline ilişkin davanın açılabilmesi için birden çok şartın bir arada bulunması ve aynı anda gerçekleşmesi gerekmektedir. Kıymetli evrakın iptali davasının açılabilmesi için gerekli şartlar şunlardır:
1-Senet,
kıymetli evrak niteliğini haiz olmalıdır.
2-Senet
zayi olmalıdır.
3-Senedin
yeniden meydana gelme ihtimalinin olmaması gerekmektedir.
4-Senedin
iptalini isteyen kişi hak sahibi olmalıdır.
5-Davanın
açıldığı esnada senette hakkın zamanaşımına uğramamış olması yani hakkın hala varlığını
sürdürmesi gerekmektedir.
Kıymetli
evrakın iptali durumunda iptal isteminde bulunan hak sahibi, iptal edilen
senetten doğan haklarını senetsiz olarak ileri sürebilecek gücü haiz olacak
veya zayi olan senetteki haklarını içeren yeni bir senet düzenlenmesini talep
etme imkanına sahip olacaktır. Kıymetli evrakın iptaline ilişkin karar, senette
herhangi bir değişiklik yaratmayacağı gibi yalnızca senedi zayi olan hak sahibi
kişiye hakkını, asıl borçluya karşı ileri sürme imkanı tanır.
Kıymetli
evrakın iptali davası, senedin emre yazılı, nama yazılı veya hamiline yazılı
olmasına göre değişiklik gösterecektir.
Hamiline Yazılı Kıymetli Evrakın İptali
Hamiline
yazılı kıymetli evrakın iptali, hak sahibinin istemi üzerine borçlunun yerleşim
yeri veya anonim şirketin merkezinin bulunduğu yerdeki Asliye Ticaret Mahkemesinde
dava açmak suretiyle istenebilir. Hamiline yazılı kıymetli evraklarda önleyici
tedbirlerin uygulanabilmesi için de senedin iptalini talep etmek zorunludur.
Hamiline
yazılı bir kıymetli evrakın iptali için mahkeme başvuran kişinin öncelikle
senet üzerinde hak sahibi olup olmadığı araştırılır. Dava açan kişi hak sahibi
ise Asliye Ticaret Mahkemesi, iptali istenen kıymetli evrakın kimin elinde
olduğunu bilmediği için Türkiye Ticaret Sicil Gazetesinde senedin en az 6 ay
içinde ibraz edilmesi gerektiğini aksi takdirde senedin iptal edileceğini ilan
eder.
Senedin
iptal edilebilmesi için bu ilanın Asliye Ticaret Mahkemesi tarafından 3 kez
yapılması gerekmektedir. 3 kez yapılan ilana rağmen senedi elinde tutan kişi
senedi iade etmezse mahkeme, senedin iptaline karar verir. Böylelikle senette
yer alan haklar üçüncü kişiler tarafından ileri sürülemez.
Asliye
Ticaret Mahkemesi tarafından yapılan ilan neticesinde senedi elinde bulunduran
kimse senedi iade ederse bu durumda mahkeme, hak sahibine senedi elinde tutan
kişiye karşı hakkını tahsil edebilmesi amacıyla istirdat davası açması için
süre verir.
Nama Yazılı Kıymetli
Evrakın İptali
Nama
yazılı kıymetli evrakın iptalinde hamiline yazılı kıymetli evraklarda uygulanan
prosedür takip edilir. Bu nedenle hamiline yazılı kıymetli evrakın iptali için
öngörülen hususlar burası için de geçerlidir.
Emre Yazılı Kıymetli Evrakın İptali
Emre
yazılı kıymetli evrakların iptali için öncelikle iptal davası açılabileceği
gibi Asliye Ticaret Mahkemesinden muhatabın kıymetli evrakı ödemekten men
edilmesi gibi önleyici tedbirlerin uygulanması da talep edilebilir.
Önleyici
tedbir talep edildikten sonra hak sahibinin başvurabileceği iki yol
bulunmaktadır. Eğer ki senedin kimin elinde olduğu biliniyorsa istirdat davası,
senedin kimin elinde olduğu bilinmiyorsa iptal davası açılmalıdır. Senedin
kimin elinde olduğu biliniyorsa bu durumda iptal davası açılamaz, yalnızca
istirdat davası açılabilir.
Emre
yazılı kıymetli evrakın zayi olması durumunda açılacak istirdat davası için
senedi elinde tutan kişinin kötü niyetli ve kusurlu olması gerekmektedir.
Emre yazılı kıymetli evrakın iptali için hak sahibi tarafından Asliye Ticaret Mahkemesine kıymetli evrakın zayi olduğunu gösterir kuvvetli deliller sunulmalıdır. Delilleri yeterli gören Asliye Ticaret Mahkemesi, Türkiye Sicil Gazetesinde vereceği bir ilanla senedi elinde tutan kişiye verilen süre içinde senedi iade etmesi gerektiğini aksi halde senedin iptal edileceğini ilan eder. Bu ilan 3 kere yapılır. İade için verilen süre en az 3 ay en çok ise 1 yıldır.
Belirlenen
süre içerisinde senet iade edilmezse senet iptal edilir. Eğer senet iade
edilirse artık senedi elinde tutan kişi belli olduğu için Asliye Ticaret
Mahkemesi hak sahibine senedi elinde tutan kişiye karşı istirdat davası açması
için süre verir.
Senedin iptal edilmesine karar verilmesi halinde hak sahibi ilgili mahkemeden yeni bir senet düzenlenmesini veya zayi olan senetteki haklarının tarafına ödenmesini talep edebilir.
https://www.latifcembaran.com/ticaret-hukuku-avukati