Tazminat davaları, hukuka aykırı bir eylem veya sözleşmeye aykırılık sonucu ortaya çıkan zararların giderilmesi için açılan davalardır.
Maddi ve Manevi
Tazminat Davası
Hukuk sistemimizde
kişilik haklarının ihlali, haksız fiiller, trafik kazaları, iş kazaları veya
sözleşmeye aykırılıklar nedeniyle bireyler zarar görebilmektedir. Bu zararların
giderilmesi için başvurulan en önemli hukuki yolların başında maddi ve manevi
tazminat davası gelmektedir.
Maddi tazminat davası,
kişinin malvarlığında meydana gelen somut kayıpların giderilmesini
amaçlarken; manevi tazminat davası ise kişinin yaşadığı elem, üzüntü,
acı ve manevi yıpranmanın telafi edilmesine yöneliktir. Türk Borçlar Kanunu ve
Türk Medeni Kanunu’nda düzenlenen bu dava türleri, mağdurların adalet duygusunu
ve toplumsal dengeyi yeniden sağlamaya hizmet eder. Mahkemeler, her iki
tazminat türünde de hakkaniyet ilkelerini gözeterek karar verir.
Manevi Tazminat Nedir?
Manevi tazminatın amacı,
kişinin uğradığı manevi zararların giderilmesidir. Hukuk
sistemimizde manevi tazminata konu olabilecek haller, kişilik
haklarının ihlal edilmesi, bedensel bütünlüğün zedelenmesi, ölüm ya da ağır
yaralanma gibi durumlarla sınırlıdır. Manevi tazminat miktarı, mahkeme
tarafından olayın ağırlığı, tarafların sosyal ve ekonomik durumu, kusur
oranları ve mağdurun yaşadığı acı ile üzüntü göz önünde bulundurularak
belirlenir. Tazminat davalarında, manevi zararın hesaplanması somut
verilere dayanmadığı için hâkimin hakkaniyetine göre karar verilir. Burada esas
olan, manevi zararların telafi edilmesi ve mağdurun ruhsal bütünlüğünün bir
nebze olsun düzeltilmesidir.
Tazminat Davası Nedir?
Tazminat davaları, hukuka
aykırı bir eylem veya sözleşmeye aykırılık sonucu ortaya çıkan zararların
giderilmesi için açılan davalardır. Zarar, maddi veya
manevi nitelikte olabilir. Örneğin iş kazası, trafik kazası, doktor hatası
veya boşanma nedeniyle maddi ve manevi tazminat
davası açılabilir. Tazminat davalarında hem maddi
zarara ilişkin kayıplar hem de manevi zarar kaynaklı hak
kayıpları incelenir. Bu nedenle tazminat davasının açılması için
hukuka aykırı fiil, zarar, kusur ve nedensellik bağı şarttır. Ayrıca her somut
olay için zamanaşımı süresi farklılık gösterebilir. Haksız fiillerde
genel kural, zararın ve failin öğrenilmesinden itibaren 2 yıl ve her hâlükârda
10 yıldır.
Maddi ve Manevi
Tazminat Davaları Arasındaki Fark
Maddi
tazminatın amacı, somut ve parasal değeri hesaplanabilir kayıpların
giderilmesidir. Örneğin iş kazası sonucu tedavi giderleri, gelir kaybı
veya kaynaklanan maddi zararlar, maddi tazminat
davalarında ele alınır. Manevi tazminatı ise, yaşanan acı, elem
ve ruhsal sarsıntı gibi soyut zararların giderilmesine yöneliktir. Manevi
tazminat miktarının belirlenmesi hâkimin takdirindeyken, maddi
tazminat davalarında hesaplamalar bilirkişi raporları ve ekonomik veriler
üzerinden yapılır. Bu fark nedeniyle tazminat davalarına konu edilen
zarar türüne göre dava dilekçesi hazırlanır. Böylelikle açılan tazminat
davaları, hem maddi zarara ilişkin kayıpları hem de manevi
zararların telafisini sağlayabilir.
Manevi Tazminat Davası
Nasıl Açılır?
Bir kişi, manevi
zarar yaşadığında doğrudan manevi tazminat
talebinde bulunabilir. Bunun için hukuka aykırı eylemi ve yaşadığı zararı
ispat etmesi gerekir. Tazminat davasını, zarar gören kişi veya ölmesi
halinde yakınları açabilir. Dava, yetkili asliye hukuk
mahkemesinde açılır. Manevi tazminat talebinde bulunurken dikkat
edilmesi gereken en önemli unsur zamanaşımı süresidir. Haksız fiillerden
doğan davalarda genel süre, zararın öğrenilmesinden itibaren 2 yıl ve her hâlde
10 yıldır. Boşanma davalarında ise süre 1 yıldır. Hakim, dosya kapsamında
sunduğunuz delilleri değerlendirerek manevi tazminat
miktarını belirler. Bu nedenle dava öncesinde güçlü delil toplamak, doğru
hukuki strateji izlemek ve profesyonel destek almak büyük önem taşır.
Maddi Tazminat Davası
Nasıl Açılır?
Maddi tazminat
davalarında, kişinin uğradığı maddi zarara yönelik kayıplar ele
alınır. Örneğin trafik kazası sonucu araç hasarı, iş kazasında gelir kaybı veya
ölüm halinde destekten yoksun kalma tazminatı, maddi
tazminatın konusunu oluşturur. Bu tür davalarda öncelikle zarar kalemleri
somut belgelerle ispatlanmalıdır. Mahkeme, zararı bilirkişi incelemesi ile
tespit eder. Maddi manevi tazminat davası birlikte açılabileceği gibi
ayrı ayrı da açılabilir. Ancak açılacak tazminat davasında
özellikle zamanaşımı süresi dikkate alınmalıdır. Genel
olarak tazminat davası açma hakkı, zararın ve failin öğrenilmesinden
itibaren 2 yıl ve her hâlde 10 yıl içerisinde kullanılmalıdır. Zarar gören
taraf, süresinde dava açmazsa tazminat istemi zamanaşımına uğrar. Bu
nedenle tazminat davalarına başlamadan önce sürelere dikkat edilmesi
kritik öneme sahiptir.
Tazminat Davası Açma
Süresi ve Zamanaşımı
Tazminat davalarında
haksız fiil en sık görülen dava nedenidir. Türk Borçlar Kanunu’nun 72.
maddesine göre, tazminat istemine ilişkin zamanaşımı süresi zararın
ve failin öğrenilmesinden itibaren 2 yıl, her hâlde olay tarihinden itibaren 10
yıldır. Ancak ceza kanununda daha uzun bir süre öngörülmüşse ve ceza
davası devam ettiği müddetçe bu süre uygulanır. Örneğin ölümle sonuçlanan
trafik kazalarında ceza zamanaşımı 15 yıl olduğundan, aynı fiil
nedeniyle tazminat davası açılabileceği süre de 15 yıl olacaktır.
Kamu idaresi işlemlerinden doğan zararlar için ise tam yargı
davası açılır ve süre idari yargı usulüne göre belirlenir.
Manevi Tazminat Davası
Açma Süresi
Manevi tazminat
davalarında, kişilik haklarına yapılan saldırının öğrenilmesinden itibaren 2
yıllık, her hâlde 10 yıllık genel zamanaşımı süresi geçerlidir. Bununla
birlikte özel düzenlemeler de vardır. Örneğin boşanmada maddi ve manevi
zarar için tazminat talebi, boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren 1
yıl içinde ileri sürülmelidir. Ayrıca manevi tazminat davası
hangi mahkemede açılacaksa, bu sürelerin göz önünde bulundurulması
gerekir. Manevi tazminat davası açma hakkı, kişilik hakları ihlal edilen herkese
tanınmıştır. Manevi tazminat miktarı belirlenirken tarafın maddi
durumu, olayın ağırlığı ve kusur oranları dikkate alınır.
Hangi Durumlarda Maddi
ve Manevi Tazminat Talep Edilebilir?
Maddi ve manevi
zararın ortaya çıktığı her durumda tazminat talep etme hakkı
doğar. Trafik kazaları, iş kazaları, doktor hataları, hakaret ve iftira gibi
fiiller nedeniyle maddi zarara neden olan hallerde maddi
tazminat davaları açılabilir. Örneğin yakınları maddi destek
sağlayan kişinin ölümü halinde, destekten yoksun kalma tazminatı talep
edilebilir. Öte yandan kişilik haklarının ihlali, onur kırıcı davranışlar veya
psikolojik sarsıntılar yaşanması durumunda kişi manevi tazminat davası
açabilir. Manevi tazminat davalarının amacı, manevi zararların
giderilmesini sağlamaktır. Bu kapsamda tazminat talebine bağlı
olarak mahkeme, manevi olarak tazminat hükmedebilir.
Tazminat Davasında
Karşı Dava Açılabilir mi?
Tazminat
davasına karşı tarafın da benzer bir iddiası varsa, o da karşı
açılır nitelikte bir dava açabilir. Örneğin bir trafik kazasında her iki
tarafın kusuru bulunuyorsa, her iki taraf da birbirine karşı maddi manevi
tazminat davası açma hakkına sahiptir. Bu durumda açılacak tazminat
davalarında kusur oranları ve zarar kalemleri birlikte
değerlendirilir. Maddi zararın varlığı somut belgelerle
ispatlanırken, manevi zararların ispatı olayın özelliklerine göre
yapılır. Böylece hem davacı hem davalı, kendi tazminat
isteminde bulunabilir.
Tazminat Talebi Nasıl
İleri Sürülür?
Bir kimse,
uğradığı maddi veya manevi zarar için mahkemeye
başvurarak tazminat talep etme hakkına sahiptir. Tazminat
davalarında, talep edilecek miktar açıkça belirtilmeli, zarar kalemleri
belgelerle ispatlanmalıdır. Tazminat davası açarken, dilekçede olayın
özeti, uğranılan zarar, kusur oranları ve hukuki dayanaklar gösterilir.
Örneğin boşanma davası sırasında eşlerden biri, diğer eşin kusurlu
davranışları nedeniyle boşanmada maddi ve manevi tazminata başvurabilir.
Bu noktada talep edilen tazminat, maddi zararların yanında manevi
tazminat olarak da değerlendirilebilir.
Tazminat Ödenmezse Ne
Olur?
Mahkeme tarafından
hükmedilen tazminat istemine rağmen ödeme yapılmazsa, alacaklı taraf
icra yoluna başvurabilir. Bu durumda borçlunun malvarlığına haciz, maaşına
kesinti uygulanabilir. Ayrıca ödenmeyen tazminat için yasal faiz
işler. Açılan maddi tazminat davalarında olduğu gibi, manevi
tazminatla ilgili kararların da icra kabiliyeti vardır. Açılan
tazminat davalarında, hükmedilen miktar kesinleştiğinde alacaklı icra takibi
başlatabilir. Sonuç olarak, tazminat sorumlusunun ödeme yapmaması
halinde yasal yollarla tahsilat mümkündür ve borçlu ek masraf ile faiz yükü
altına girer.