Mirastan Feragat Sözleşmesi Nedir? Şartları ve Hukuki Sonuçları

Mirastan feragat sözleşmesi kişinin, ileride doğacak olan hakkı nedeniyle beklenen hakkından vazgeçtiğini beyan etmiş olduğu bir sözleşmedir. Bu sözleşme Medeni kanun m. 528 hükmünde düzenlenir.

Mirastan Feragat Sözleşmesi Nedir? Şartları ve Hukuki Sonuçları

Miras hukuku uygulamasında en sık karşılaşılan işlemlerden biri mirastan feragat sözleşmesi olmaktadır. Türk medeni hukuk sisteminde düzenlenen bu işlem sayesinde mirasçı, henüz doğmamış bir miras hakkından tamamen veya kısmen vazgeçebilmektedir. Özellikle aile içi mal paylaşımı, şirket devri, taşınmaz aktarımı ve ileride doğabilecek miras uyuşmazlıklarının önlenmesi amacıyla mirastan feragat sözleşmesinden sıklıkla yararlanılır.

Türk medeni kanunu kapsamında düzenlenen bu işlem, sıradan bir feragat beyanı değil; resmi şekil şartına tabi iki taraflı bir miras sözleşmesi niteliğindedir. Bu nedenle sözleşmenin geçerli olması için kanunda belirtilen şekil koşuluna uygun hareket edilmesi gerekir. Aksi halde mirastan feragatin hükümsüz sayılması gündeme gelebilir.

Mirastan Feragat Sözleşmesi Nedir?

Mirastan feragat sözleşmesi, mirasbırakan ile muhtemel mirasçısı arasında yapılan ve mirasçının ileride doğabilecek miras hakkından vazgeçmesini sağlayan iki taraflı bir hukuki işlemdir. Türk medeni kanunu madde 528’e göre mirasbırakan, bir mirasçısı ile karşılıksız veya karşılık sağlanarak mirastan feragat sözleşmesi yapabilir.

Bu sözleşme ile feragat eden mirasçı, mirasçılık sıfatını kaybeder. Ancak burada dikkat edilmesi gereken nokta, söz konusu hakkın henüz doğmamış olmasıdır. Çünkü miras hakkı, mirasbırakanın ölümüyle birlikte kazanılır. Bu nedenle mirastan feragat sözleşmesinden doğan sonuçlar da mirasın açılmasıyla birlikte hüküm ifade eder.

Mirastan feragat sözleşmesi belli bir kişi lehine yapılabileceği gibi, genel şekilde de düzenlenebilir. Feragat sözleşmesi belli bir kişi lehine yapılmışsa ve ilgili kişi herhangi bir nedenle mirasçı olamazsa, Türk medeni kanunu kapsamında sözleşmenin hükümden düşmesi gündeme gelebilir.

Uygulamada en sık karıştırılan konulardan biri, bu işlemin tek taraflı bir irade açıklaması sanılmasıdır. Oysa mirastan feragat işlemi tek taraflı değil, iki taraflı bir miras sözleşmesinin sonucudur. Bu nedenle mirasbırakanın katılımı olmadan yapılan işlemler geçerlilik kazanmaz.

Mirastan Feragat Sözleşmesinin Geçerlilik Şartları

Mirastan feragat sözleşmesinin geçerli olabilmesi için Türk Medeni Kanunu'nda öngörülen şekil şartlarına uyulması zorunludur. Bu sözleşme, miras sözleşmesi niteliğinde olduğundan noter tarafından resmi şekilde düzenlenmeli, iki tanığın huzurunda imzalanmalı ve taraflar fiil ehliyetine sahip olmalıdır. Ayrıca tarafların iradelerini açık ve özgür şekilde açıklamaları gerekmektedir.

Resmi şekil şartlarına uyulmaksızın yapılan mirastan feragat sözleşmeleri geçersiz olup hukuki sonuç doğurmaz. Yargıtay da adi yazılı şekilde yapılan sözleşmelerin geçerli olmadığını kabul etmektedir. Özellikle ileri yaştaki kişiler bakımından fiil ehliyeti önem taşıdığından uygulamada noterler sağlık raporu talep edebilmektedir. Bunun yanında tanıkların da kanunda belirtilen şartları taşıması gerekir; aksi halde sözleşmenin geçerliliği ileride tartışma konusu olabilir.

Karşılık Sağlanarak Mirastan Feragat Sözleşmesi

Kanuna göre mirasbırakan ile mirasçı arasında bir karşılık sağlanarak mirastan feragat sözleşmesi yapılabilir. Bu durumda mirasçı, para, taşınmaz, şirket hissesi veya başka bir ekonomik değer karşılığında gelecekteki miras hakkından vazgeçmektedir. Uygulamada bu tür sözleşmeler genellikle taşınmaz devri, para ödemesi, şirket hissesi aktarımı veya aile içi mal paylaşımı kapsamında yapılmaktadır.

İvazlı mirastan feragat sözleşmelerinin en önemli sonucu, sözleşmede aksi kararlaştırılmadıkça feragat eden mirasçının altsoyunu da etkilemesidir. Türk Medeni Kanunu'nun 528. maddesi uyarınca feragat eden kişinin çocukları da mirasçılık hakkını kaybedebilmektedir. Bu nedenle sözleşme hazırlanırken altsoyun hukuki durumu ayrıca değerlendirilmelidir. Ayrıca Yargıtay uygulamasında, belirli bir kişi lehine yapılan feragat sözleşmelerinde, lehine feragat edilen kişinin herhangi bir nedenle mirasçı olamaması halinde mirastan feragat hükmünün düşebileceği kabul edilmektedir.

İvazlı ve İvazsız Mirastan Feragat Arasındaki Farklar

İvazlı ve ivazsız mirastan feragat arasındaki en önemli fark, altsoy üzerindeki etkidir. İvazlı mirastan feragat halinde, sözleşmede aksi öngörülmedikçe feragat edenin altsoyu da mirasçılık hakkını kaybeder. Buna karşılık ivazsız işlemlerde altsoy bakımından aynı sonuç doğmaz. İvazlı işlemlerde feragat eden mirasçı belirli bir ekonomik karşılık elde eder. İvazsız işlemlerde ise herhangi bir menfaat sağlanmadan miras hakkından vazgeçilir.

Bir diğer önemli fark ise tenkis davaları bakımından ortaya çıkar. İvazlı işlemlerde sağlanan kazandırmalar, bazı durumlarda diğer mirasçıların saklı paylarını ihlal edebilir. Bu durumda Türk medeni kanunu kapsamında tenkis talepleri gündeme gelebilir. Ayrıca ivazlı sözleşmelerde dürüstlük kuralı ayrı bir önem taşır. Yargıtay uygulamasında, ivaz alındıktan sonra yalnızca şekil eksikliğine dayanılarak sözleşmenin iptal edilmesi çoğu zaman hakkın kötüye kullanılması olarak değerlendirilmektedir.

Mirastan Feragat Eden Mirasçının Hakları

Feragat eden mirasçı, sözleşmenin kapsamına göre bazı haklarını koruyabilir. Özellikle kısmi feragat halinde mirasçı yalnızca belirli miras haklarından vazgeçmiş sayılır. Bu nedenle her mirastan feragat sözleşmesinin içeriği ayrıca değerlendirilmelidir.

Sözleşmede aksi düzenlenmedikçe feragat edenin altsoyu bakımından da sonuç doğabilir. Ayrıca mirastan feragat sözleşmesi belirli bir kişi lehine yapılmışsa, bu kişinin sonradan mirasçı olamaması halinde sözleşmenin hukuki durumu değişebilir. Feragat eden mirasçı; irade sakatlığı, hile, tehdit, fiil ehliyetsizliği veya şekil eksikliği gibi nedenlerle dava açabilir. Ancak sözleşmenin usulüne uygun kurulması ve karşılık alınmış olması halinde, sonradan açılacak davalarda dürüstlük kuralı da dikkate alınır.

Mirastan Feragat Sözleşmesinde Şekil Şartları

Mirastan feragat sözleşmesinin geçerli olabilmesi için resmi şekilde düzenlenmesi zorunludur. Türk Medeni Kanunu'nun 545. maddesi uyarınca miras sözleşmeleri, resmi vasiyetname şeklinde ve noter huzurunda yapılmalıdır. Bu nedenle adi yazılı şekilde düzenlenen belgeler geçerli bir mirastan feragat sözleşmesi olarak kabul edilmez.

Mirastan feragat sözleşmesi, mirasbırakan ile mirasçı arasında kurulan iki taraflı bir sözleşme olduğundan her iki tarafın da irade açıklaması gereklidir. Ayrıca işlem sırasında tanıkların da kanunda öngörülen şartları taşıması gerekir. Aksi halde sözleşmenin geçerliliği tartışma konusu olabilir.

Uygulamada mirastan feragat sözleşmesi ile miras taksim sözleşmesi sıklıkla karıştırılmaktadır. Ancak mirastan feragat sözleşmesi mirasbırakanın sağlığında yapılırken, miras taksim sözleşmesi mirasın açılmasından sonra mirasçılar arasında düzenlenmektedir.

Mirastan Feragat Sözleşmesinin İptali Davası

Mirastan feragat sözleşmesinin iptali, fiil ehliyetsizliği, hile, tehdit, irade sakatlığı veya şekil eksikliği gibi hukuki sebeplerin varlığı halinde mümkündür. Bu tür durumlarda feragat eden mirasçı veya hak sahipleri, sözleşmenin geçersizliğinin tespiti için dava açabilir.

Yargıtay uygulamasında, özellikle ivazlı mirastan feragat sözleşmelerinde dürüstlük kuralı önem taşımaktadır. Bu nedenle bir karşılık alınarak yapılan feragat işlemlerinde, sonradan yalnızca şekil eksikliğine dayanılarak sözleşmenin iptalinin talep edilmesi her somut olayın özelliklerine göre değerlendirilmektedir. Mahkeme; tarafların işlem ehliyetini, iradelerinin serbestçe açıklanıp açıklanmadığını, noter işlemlerini ve sözleşmenin içeriğini birlikte incelemektedir. Ayrıca bazı durumlarda, feragat karşılığında alınan bedelin veya diğer edimlerin iadesi de uyuşmazlığın konusu olabilmektedir.

Bir Karşılık Sağlanarak Mirastan Feragat Nasıl Yapılır?

Türk Medeni Kanunu uyarınca mirasbırakan ile mirasçı arasında bir karşılık sağlanarak mirastan feragat sözleşmesi yapılabilir. Uygulamada ivazlı mirastan feragat olarak adlandırılan bu işlemlerde, mirasçı para, taşınmaz, şirket hissesi veya başka bir malvarlığı değeri karşılığında miras hakkından vazgeçmektedir.

İvazlı mirastan feragat sözleşmeleri özellikle aile şirketlerinin devri ve taşınmazların paylaşımında sıkça kullanılmaktadır. Bu sözleşmelerin en önemli sonuçlarından biri, aksi kararlaştırılmadıkça feragat eden mirasçının altsoyunun da mirasçılık hakkını kaybetmesidir. Buna karşılık ivazsız mirastan feragat halinde altsoyun mirasçılık hakkı kural olarak devam etmektedir. Bu nedenle mirastan feragat sözleşmesi hazırlanırken altsoyun hukuki durumunun da açıkça düzenlenmesi ve ileride doğabilecek uyuşmazlıkların önlenmesi açısından sözleşme hükümlerinin dikkatle kaleme alınması büyük önem taşımaktadır.

Mirastan Feragat Sözleşmesi Örneği ve Uygulama Süreci

Uygulamada mirastan feragat sözleşmesi hazırlanırken tarafların iradelerinin açık şekilde belirlenmesi büyük önem taşır. Özellikle tam feragat mı yoksa kısmi feragat mı yapılacağı sözleşmede net olarak yazılmalıdır. Örneğin mirasbırakanın, belirli bir taşınmazı devretmesi karşılığında mirasçının gelecekteki miras hakkından vazgeçmesi mümkündür.

Mirastan feragat sözleşmesinde feragat edilen hakların kapsamı ayrıntılı şekilde düzenlenmelidir. Taşınmazlar, şirket hisseleri, saklı pay hakları, altsoyun durumu ve ivaz miktarı gibi hususların açıkça belirtilmemesi ileride uyuşmazlıklara neden olabilir. Özellikle feragat eden mirasçının altsoyunun bu işlemden etkilenip etkilenmeyeceğinin ayrıca düzenlenmesi önem taşımaktadır.

Yargıtay uygulamalarında, mirasbırakanın ölümünden önce yapılan bazı feragat işlemleri bakımından muvazaa ve saklı pay ihlali iddiaları da değerlendirilmektedir. Bu nedenle mirastan feragat sözleşmesi hazırlanırken yalnızca mevcut paylaşım değil, ileride ortaya çıkabilecek dava riskleri de dikkate alınmalıdır.