Mirasbırakanın tek taraflı bir ölüme bağlı tasarruf işlemiyle saklı pay sahibi mirasçısını mirasçılıktan çıkarmasıdır.
A. Mirasçılıktan Çıkarma Nedir?
Mirasçılıktan çıkarma yani ıskat, Medeni
Kanun’un 510 ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir. Mirasbırakanın tek taraflı
bir ölüme bağlı tasarruf işlemiyle saklı pay sahibi mirasçısını mirasçılıktan
çıkarmasıdır. Halk arasında mirastan men veya mirastan ıskat gibi isimlerle de
bilinir. Mirasçılıktan çıkarma halinde mirasçı, mirastan pay alamaz ve tenkis
davası da açamaz.
B. Mirasçılıktan Çıkarmada Şekil
Mirastan ıskat işlemi, mirasbırakanın
yapacağı bir ölüme bağlı tasarruf işlemiyle gerçekleştirilir. Bu noktada
usulüne uygun şekilde düzenlenen bir miras sözleşmesi ya da vasiyetname ile
mirastan çıkarma işlemi yapılabilir.
Mirasbırakan, mirasçılıktan çıkarma
işleminde ıskat sebebini açık, net ve şüpheye yer vermeyecek şekilde
belirtmelidir.
C. Mirasçılıktan Çıkarma Sebepleri
Kanun koyucu mirasçılıktan çıkarma sebebi
olarak iki ayrı olasılığı düzenlemiştir. Yani mirastan ıskat iki farklı şekilde
yapılabilmektedir. Mirastan ıskat sebepleri şöyledir:
1. Cezai Iskat
İlk sebep, 510’uncu maddede düzenlenen
cezai yani olağan ıskattır. Cezai ıskat;
1-Mirasçının mirasbırakan veya
mirasbırakanın yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemesi,
2-Mirasçının mirasbırakan veya
mirasbırakanın ailesi üyelerine karşı aile hukukundan doğan yükümlülüklerini
önemli ölçüde yerine getirmemesi,
Hallerinde söz konusu olur.
2. Koruyucu Iskat
İkinci sebep ise 513’üncü maddede
düzenlenen koruyucu (aciz sebebiyle) ıskattır. Borç ödemeden aciz hali
sebebiyle yapılan çıkarma işleminde mirasbırakan, aciz belgesi bulunan
altsoyunu mirasçılıktan çıkararak onun çocuklarının (torunlarının) mirasçı
olmasını sağlamaktadır. Böylece hakkında borç ödemeden aciz belgesi bulunan
mirasçının çocukları korunmaya çalışılmaktadır.
Koruyucu ıskatta dikkat edilmesi gereken
husus, mirasbırakanın aciz belgesi olan altsoyunu saklı payının ancak yarısı
için mirasçılıktan çıkarabileceğidir. Mirasbırakan, bu yarıyı, mirasçılıktan
çıkarılan altsoyun doğmuş ve doğacak çocuklarına özgülemelidir. Zira
mirasçılıktan çıkarma işleminden menfaat elde eden taraf, mirastan çıkarılanın
altsoyu olmalıdır. Bir diğer önemli husus ise, saklı payın diğer yarısının
mirasçılıktan çıkarılan altsoyun üzerinde bırakılmasıdır. Burada mirasçılıktan
çıkarılan altsoydan alacaklı olanların altsoya karşı alacak haklarının
korunması amaçlanmıştır.
Görüldüğü üzere kanun koyucu mirasçılıktan
çıkarma sebeplerini sınırlı olarak saymıştır. Bunlar dışında herhangi bir
sebebe dayanılarak mirastan ıskat yapılması mümkün değildir.
D. Mirasçılıktan Çıkarma İşleminin Geri Alınması
Mirasçılıktan çıkarma işleminin geri
alınması, mirasçılıktan çıkarma işleminin kendisiyle aynı usullere bağlı
kalınarak yapılmalıdır. Örnek vermek gerekirse, mirasçılıktan çıkarma işlemi
vasiyetname ile yapılmışsa, vazgeçme yani geri alma işlemi de yine vasiyetname
düzenleyerek yapılmalıdır. Hatta resmi vasiyetname ile yapılan mirastan ıskat
işleminden yine resmi vasiyetname düzenleyerek dönülmesi çok daha sağlıklı bir
yöntem olacaktır.
E. Mirasçılıktan Çıkarmanın İptali Davası
Mirastan çıkarılan mirasçı, mirastan
ıskatın iptali davası açabilir. Böyle bir davada ıskat edilen mirasçı, ıskat
sebebinin gerçekleşmediği yahut da sebebin gösterilmediği hususlarını öne
sürebilir. Iskat edilen mirasçı, somut olayda vasiyetnamenin iptali sebepleri
mevcut ise vasiyetnamenin iptali davası da açabilir. Bu davada ise mirastan
çıkarma işleminin şekli şartlarının yerine getirilmediği, ölüme bağlı
tasarrufun usulüne uygun şekilde düzenlenmediği iddiası ileri sürülebilir.
F. Mirasçılıktan Çıkarmanın Sonuçları
1- Mirasçılıktan çıkarma işleminin en tabi
sonucu, çıkarılan kişinin miras payından mahrum kalmasıdır.
2- Usulüne uygun şekilde yapılan mirastan ıskat
işleminden sonra çıkarılan kişi tenkis davası açamaz.
3- Mirasçılıktan çıkarılan kişinin miras payı,
aksine bir hüküm yoksa altsoyuna kalır. Mirastan çıkarılan kişi mirasbırakandan
önce ölmüş gibi değerlendirilir. Mirasçılıktan çıkarılanın altsoyu yoksa söz
konusu pay mirasbırakanın diğer mirasçılarına kalır.
4-
Mirastan ıskat işlemi, mirastan çıkarılan kişinin altsoyunun saklı
payını ortadan kaldıramaz ve altsoy, tenkis davası açabilir.
5- Mirasçılıktan
çıkarılan kişi mirasçılıktan çıkarılmanın iptali davası açabilir.
6- Mirasbırakan, ıskat işlemini ıskat
sebebi konusunda düştüğü açık bir yanılgı nedeniyle yapmışsa, ıskat işlemi
geçersiz olur.
7- Iskat
sebebinin gerçekleştiğini ispat yükü, çıkarma işleminden yararlanan mirasçılara
ve vasiyet alacaklılarına düşer.
8- Iskat
sebebinin gerçekleştiği ispat edilememiş yahut ıskat sebebi gösterilmemiş ise
mirastan çıkarma ancak mirasbırakanın tasarruf edebildiği oranda geçerli olur.
Bu durumda, mirasbırakanın tasarruf edebildiği oranı aşan miras payı açısından
ıskat geçersizdir.
9- Mirasbırakanın vefatından sonra miras açıldığı zaman koruyucu ıskat ile mirasçılıktan çıkarılan mirasçıya ait aciz belgesinin hükmü kalmamışsa, çıkarılanın talebi üzerine ıskat işlemi iptal edilir. Aynı durum, aciz belgesinde yazan borç tutarının mirastan çıkarılanın miras payının yarısını aşmaması halinde de geçerlidir.
https://www.latifcembaran.com/miras-avukati