Ortaklığın Giderilmesi Davası (İzale-i Şuyu) Nedir?

Ortaklığın giderilmesi davası, diğer adıyla izale-i şuyu, paylı veya elbirliği mülkiyetine konu olan taşınır ya da taşınmaz mallar üzerindeki birlikte mülkiyet ilişkisini sona erdirerek, hak sahiplerinin ferdi mülkiyete geçişini sağlayan bir yargılama sürecidir. Paydaşlar arasındaki iradi paylaşım anlaşmasının sağlanamadığı hallerde, kanunun tanıdığı yetkiye dayanılarak sulh hukuk mahkemesinden talep edilen bu dava; mülkiyet üzerindeki tasarruf kısıtlamalarını kaldırmayı ve ortaklık ilişkisini nihayete erdirmeyi amaçlar. Bu süreçte, malın aynen bölünerek paylaşılması veya açık artırma yoluyla satılarak elde edilen bedelin paylar oranında bölüştürülmesi temel yöntem olarak benimsenmiştir.

İzale-i Şuyu Davası Nedir?

İzale-i şuyu davası, ortaklar arasındaki birlikte mülkiyet durumunu sonlandıran hukuki bir mekanizmadır. Paylı veya elbirliği mülkiyetindeki bir dava konusu malın, ortaklarca arzu edilmemesi veya anlaşmazlık yaşanması halinde, ortaklığın giderilmesini talep eden taraflar bu yola başvururlar. Ortaklığın giderilmesi davaları, paydaşlık durumunun süresiz olarak devam etmesi beklenemeyeceği ilkesine dayanır. Türk Medeni Kanunu uyarınca, her paydaşın payının aynen bölünmesi veya satış suretiyle paraya çevrilmesi suretiyle mülkiyeti bireyselleştirme hakkı saklıdır.

Ortaklığın Giderilmesi Davası Nasıl Açılır?

Ortaklığın giderilmesi davası açılabilmesi için öncelikle 6325 sayılı Kanun uyarınca arabuluculuk sürecinin tamamlanması bir dava şartı olarak belirlenmiştir. Arabuluculuk süreci olumsuz sonuçlandığı takdirde, davanın ikamesi mümkündür. Ortaklığın giderilmesi davaları kapsamında, dava konusu olan malın tüm paydaşlarına husumet yöneltilmesi zorunludur. Tüm paydaşların taraf olarak gösterilmediği bir yargılama, taraf teşkilinin tamamlanmamış olması nedeniyle esastan sonuçlanamaz. Dava şartı olan arabuluculuk tutanağı ile sunulan dava dilekçesinde, izale-i şuyu davası ile hedeflenen paylaşım biçimi açıkça belirtilmelidir.

Ortaklığın Giderilmesi Davasında Yetkili ve Görevli Mahkeme

Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) ve Türk Medeni Kanunu uyarınca, bu tür davalarda görevli mahkeme Sulh Hukuk Mahkemesi'dir. HMK'nın ilgili hükümleri uyarınca taşınmaz üzerindeki haklara ilişkin davalarda, sulh hukuk mahkemesi kesin yetkili kılınmıştır. Dava konusu taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinde açılması gereken bu davalar, yargı çevresindeki sulh hukuk hâkimi tarafından görülür. Eğer taşınmazlar farklı yargı çevrelerindeyse, genellikle taşınmazlardan birinin bulunduğu yerdeki sulh hukuk mahkemesi yetki dahilindedir.

Ortaklığın Giderilmesi Davasında Satış Süreci

Paydaşlar arasında ortaklığın satış suretiyle giderilmesi konusunda anlaşma sağlanamadığında veya aynen taksimin mümkün olmadığı durumlarda, mahkeme tarafından satış suretiyle giderilmesine karar verilir. Ortaklığın satış suretiyle gerçekleştirilmesi, mahkeme eliyle değil, satış memurlukları vasıtasıyla icra edilir. Suretiyle ortaklığın giderilmesi aşamasında, taşınmazın kıymet takdiri yapılarak açık artırma süreci başlatılır. Suretiyle ortaklığın sonuçlanması için taşınmazın ihale edilmesi ve bedelin paydaşlara payları oranında dağıtılması gerekir. Dava konusu taşınmaz üzerinde bütünleyici parçalar (muhdesat) bulunuyorsa, bu durumda ayrı bir tespiti davası açılması veya bu hususun ortaklığın giderilmesine karar verilmeden önce netleştirilmesi gerekmektedir.

İzale-i Şuyu Davasında Aynen Taksim ve Satış Yoluyla Paylaşım

Ortaklığın aynen taksim yoluyla giderilmesi, mülkiyetin fiziksel olarak bölünebilir olması şartına bağlıdır. Taşınmaz üzerindeki ortaklığın bölünmesi, taşınmazın değerinde önemli bir azalmaya sebebiyet vermemeli ve imar mevzuatına uygun olmalıdır. Eğer bu şartlar sağlanamıyorsa, satış suretiyle paylaşım zorunlu hale gelir. Suretiyle ortaklığın giderilmesi, hukuki bir zorunluluk olarak mahkeme huzurunda tesis edilir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun esnetilemez hükümleri çerçevesinde, paydaşların her birinin kendi payını bağımsızlaştırabileceği bu yöntem, ortaklık ilişkisinin tasfiyesinde temel yoldur. Ortaklığın giderilmesi davaları ile sağlanan bu tasfiye, mülkiyet hakkının özgürce kullanımını garanti altına alır.

Ortaklığın Giderilmesi Davası Ne Kadar Sürer?

İzale-i şuyu davalarının yargılama süresi; tarafların sayısı, tebligatların durumu, taşınmazın konumu ve mahkemenin iş yükü gibi birçok değişkene bağlıdır. Genel bir ifadeyle, ilk derece mahkemesindeki ortaklığın giderilmesine ilişkin süreç ortalama 1 ile 1,5 yıl arasında sonuçlanabilmektedir. Ancak üst kanun yolları ve karmaşık şuyu davaları süreci 3-5 yıla kadar uzatabilmektedir. Ortaklığın giderilmesi davasını hızlandırmak için tüm paydaşların adres kayıt sistemindeki güncelliğin sağlanması ve taraf teşkilinin eksiksiz yapılması elzemdir.

Ortaklığın Giderilmesi Davalarında Dikkat Edilmesi Gerekenler

Bu davalar, 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu uyarınca zorunlu arabuluculuk kapsamında olup, dava şartı teşkil eder. Ortaklığın giderilmesi davası açma aşamasında, arabuluculuk sürecinin tüketilmiş olması şarttır. Ayrıca taşınmaz üzerindeki ortaklığın giderilmesi, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun ilgili hükümlerine göre yürütülür. Ortaklığın giderilmesi davasında yer alan tüm paydaşlara eksiksiz tebligat yapılması, yargılamanın iptal edilmemesi için kritiktir.

İzale-i Şuyu Davasında Tescil ve Tapu İşlemleri

İzale-i şuyu davasının neticesinde verilecek kararın infazı, mahkeme ilamının kesinleşmesiyle mümkündür. İhale veya taksim kararı kesinleştikten sonra, bir taşınmaz üzerindeki ortaklığın hukuki tasfiyesi, tapu sicil müdürlüğündeki tescil işlemleri ile tamamlanır. Eğer ortaklığın giderilmesi davasında bekletici mesele yapılmış bir tapu iptali ve tescil davası veya muhdesat iddiası varsa, tescil işlemi bu davaların sonucuna göre şekillenir. Ortaklığın satış suretiyle giderilmesine karar verilmesi durumunda ise, ihalenin feshi söz konusu değilse, satış memurluğu eliyle mülkiyet yeni alıcıya intikal ettirilir.

Ortaklığın Giderilmesi Dava Dilekçesi Nasıl Hazırlanır?

Dava dilekçesi, diğer adıyla izale-i şüyu davası, tüm paydaşları kapsayacak şekilde ve hukuki talepler net belirtilerek düzenlenmelidir. Dilekçede, taşınmaz üzerindeki ortaklığın satış yoluyla veya aynen taksim suretiyle ortaklığın giderilmesi taleplerinden hangisi tercih ediliyorsa buna ilişkin gerekçeler yer almalıdır. Ortaklığın giderilmesi davasının kabul edilmesini sağlamak için, taraflar arasındaki ortaklık durumunu kanıtlayan belgeler (veraset ilamı vb.) dosyaya sunulmalıdır. Ortaklığın giderilmesine karar verilmesini isteyen davacı, dilekçesinde malın niteliğini açıkça belirtmelidir.

İzale-i Şuyu Davasının Hukuki Sonuçları

İzale-i şuyu davası sonucunda, paylı mülkiyet sona erer ve ferdi mülkiyete geçilir. Satış yoluyla giderilmesi halinde, elde edilen satış bedeli paydaşlara payları oranında paylaştırılır. Aynen taksim suretiyle ortaklığın giderilebilmesi durumu, malın fiziksel bölünmeye uygunluğuna bağlı olup, bu karar izale-i şuyu davası sonucunda tescil hükmünde sonuçlar doğurur. Ortaklığın sona ermesi, paydaşların birbirinden bağımsız birer mülkiyet hakkına kavuşmasını sağlar. Dolayısıyla ortaklığın giderilmesi, mülkiyetin serbestçe kullanılmasını engelleyen tüm hukuki engellerin tasfiyesi anlamını taşır.