Senetlerin ibraz süresi senedin çeşidine göre değişkenlik göstermekle birlikte süreler, Türk Ticaret Kanunu’nun çeşitli maddelerinde açıklanmıştır.
Senetler ticari hayatı kolaylaştıran, piyasa güvenliğini
sağlamlaştıran, tahsil kabiliyeti kolay ve tacirler arasında sıkça tercih
edilen kıymetli evraklardır. Düzenlenen senetlerdeki haklar, kanunda belirlenen
sürelerin dolduğu andan itibaren tahsil kabiliyetini haiz olacak olup senedi
elinde bulunduran hamil, senette belirlenen haklarını ibraz etme suretiyle tahsil
edebilecektir.
Düzenlenen senetlerin tahsil edilebilmesi için vade günü
geldiğinde borçluya ibraz edilmesi gerekmektedir. Süresi içinde ibraz edilmeyen
senetler, tahsil kabiliyetini kaybedecek olup mahkeme tarafından iptal dahi
edilebilir. Bu da hamilin yani senedi elinde bulunduran kişinin hem hak kaybına
uğramasına hem de alacaklı temerrüdüne düşmesine yol açacaktır.
Senedin kanunda belirlenen süreler içerisinde ibraz edilmesi
halinde, borçlu temerrüde düşecek olup senedi elinde bulunduran hamilin senedin
tahsili için hukuki yollara başvurma imkanı doğacaktır.
Senedin İbraz Edilmesinin Şartları
Düzenlenen senetlerin süresi geldiğinde ibraz edilebilmesi
için birden fazla şartın bir arada bulunması gerekmektedir. Bu şartlar
şunlardır:
1-Senedin ibrazının yetkili hamil yani senedi elinde
bulunduran kişi tarafından yapılması gerekmektedir.
2-Senedin ibrazının asıl borçluya yapılması gerekmektedir.
3-Senedin aslının ibraz edilmesi gerekmektedir. Fotokopiler,
senedin aslının yerine geçmeyeceği gibi bu şekilde yapılan ibrazlar yapılmamış
sayılacaktır.
4-Senedin ibrazının borçlunun ticaret yerinde, ticaret yeri
yoksa borçlunun konutunda yapılması gerekmektedir. Türk Ticaret Kanunu’nun 755.
maddesi uyarınca borçlunun ticaret yerinin yahut konutunun bulunması için
kolluk görevlilerinden ve posta görevlilerinden yardım alınabilir.
Senet Kime İbraz Edilir?
Senet, tahsil amacıyla senedin borçlusuna ibraz edilir.
Senedin kime ibraz edileceği hususu, senedin türüne göre değişkenlik
göstermektedir. Senedin türüne göre senedin kimlere ibraz edileceği şu
şekildedir;
v Bonoların ibrazı düzenleyene,
v Poliçelerin ibrazı muhataba,
v Çekin ibrazı ise bankaya yapılır.
Senette birden fazla düzenleyenin bulunması halinde ibraz,
tüm düzenleyenlere yapılmalıdır.
Senedin İbraz Edilme Süresi
Düzenlenen senetlerin kanunda öngörülen süreler içinde ibraz
edilmemesi halinde senetlerin iptali gibi durumlarla karşılaşılabilir.
Senetlerin ibraz süresi senedin çeşidine göre değişkenlik göstermekle birlikte
süreler, Türk Ticaret Kanunu’nun çeşitli maddelerinde açıklanmıştır.
Poliçe ve Bonoların İbraz Süresi
Poliçe ve bonoların ibraz süresi, aynı kanun maddesinde
düzenlenmiştir. Türk Ticaret Kanunu’nun 708. maddesine göre ödemesi belirli bir
günde ödenecek poliçenin hamili olan kişi, belirlenen ödeme gününde veya o günün
ardından 2 iş günü içinde poliçeyi veya bonoyu ibraz etmelidir.
Belirli bir ödeme günü düzenlenmeyen yani görüldüğünde
ödenecek olan poliçeler ve bonolar ise Türk Ticaret Kanunu’nun 704. maddesine
göre poliçenin veya bononun düzenlenme tarihinden itibaren 1 yıl içinde borçluya
ibraz edilmelidir.
Çekin İbraz Süresi
Çekin ibraz süresi, ödemenin yapılacağı yerin konumuna göre
değişiklik göstermektedir. Bu değişiklik, Türk Ticaret Kanunu’nun 796. maddesinde
açıkça düzenlenmiştir. İlgili kanun hükmüne göre,
1-Çek, düzenlendiği yerde ödenecek ise düzenleme tarihinden
itibaren 10 gün içinde çekin muhataba ibraz edilmesi gerekmektedir. Örneğin,
Ankara’da 04.01.2025 tarihinde düzenlenen ve ödeme yeri de Ankara ili olarak
gösterilen çekin 14.01.2025 tarihine kadar ibraz edilmesi gerekir.
2-Çek, düzenlendiği yerden farklı bir yerde ödenecek ise düzenleme
tarihinden itibaren 1 ay içinde çekin muhataba ibraz edilmesi gerekmektedir. Örneğin
Ankara’da 04.01.2025 tarihinde düzenlenen ve ödeme yeri İzmir ili olarak
gösterilen çekin 05.02.2025 tarihine kadar ibraz edilmesi gerekir.
3-Çekin düzenleme yeri ve ödeme yerinin farklı ülkelerde
olduğu ancak bu ülkelerin aynı kıtada yer aldığı hallerde çek, düzenleme
tarihinden itibaren 1 ay içinde muhataba ibraz edilmelidir.
4-Çekin düzenleme yeri ve ödeme yerinin farklı ülkelerde
olduğu ve bu ülkelerin ayrı kıtalarda yer aldığı hallerde çek, düzeme
tarihinden itibaren 3 ay içinde muhataba ibraz edilmelidir.
Senedin İbraz Edilmemesi
Senedin ibraz edilmemesi halinde senedin akıbetinin ne
olacağı Türk Ticaret Kanunu’nun 666. maddesinde açıkça düzenlenmiştir. İlgili
madde hükmü gereğince ticaret mahkemelerinin ibraz edilmeyen senetler hakkında
hükmedebileceği 2 farklı karar bulunmaktadır. Mahkemeler, belirlenen süre
içerisinde ibraz edilmeyen senetlerin iptaline karar verebileceği gibi gerek
gördüğü takdirde başkaca önleyici tedbirlere de hükmedebilir.
Mahkemenin senedin iptaline karar vermesi halinde senedin
tarafı kişi, zorunlu giderleri karşılamak şartı ile yeni bir senet düzenlenmesini
isteyebilir yahut vadesi gelen borcun ödenmesini talep edebilir.
Ödememe Protestosu
Kıymetli evrakların borçluya ibraz edilmesi ancak ödenmemesi
halinde başvurulabilecek başka bir yol daha bulunmaktadır. Buna “ödememe
protestosu” denilmektedir.
Kıymetli evrakların yukarıda açıklanan sürede ibraz edilmesi
ancak borçlu tarafından senetteki bedelin ve diğer hukuki hakların bonoyu
elinde taşıyan kişiye ödenmemesi halinde senedi elinde bulunduran kişi, noter
aracılığıyla ödememe protestosu çekerek senedin önceki borçlularına da başvurma
hakkına sahip olacaktır.
Ödememe protestosu yalnızca noterler tarafından düzenlenen
ve iletilebilen resmi belgelerdir. Ödememe protestosu çekilmesi, vadesi gelen
senedin vadesinde ödenmediği takdirde başvurulan bir ihtar yöntemidir. Bu
protesto ile senedi elinde bulunduran hamil, senedin önceki borçlularına da
başvurabilecek olup bu durum senedin tahsil kabiliyetini kolaylaştıracaktır.
Türk Ticaret Kanunu’nun 714. maddesi uyarınca ödememe
protestosu, ödeme gününü izleyen 2 iş günü içinde çekilmelidir.
Ödememe protestosu çekilmemesi yahut protestonun süresi içinde çekilmemesi halinde senedi elinde bulunduran ve alacaklı konumunda olan kişi, senedin önceki borçlularına başvurma hakkını kaybeder. Bu durum da senedin tahsilini zorlaştırabileceği gibi senedi elinde bulunduran kişi açısından piyasa ve ticari güveni de sarsan bir durumdur.
Konuyla İlgili Hizmetlerimiz:
https://www.latifcembaran.com/ticaret-hukuku-avukati
https://www.latifcembaran.com/borclar-hukuku
Benzer Blog Yazılarımız:
https://www.latifcembaran.com/blog/cek-nedir-nasil-duzenlenir
https://www.latifcembaran.com/blog/karsiliksiz-cek
https://www.latifcembaran.com/blog/kiymetli-evrakin-ziyai-ve-iptali
https://www.latifcembaran.com/blog/ciro-nedir-ciro-turleri-ve-cironun-iptali
https://www.latifcembaran.com/blog/marka-tescilinde-oncelik-ilkesi