Soybağının Reddi Davası Nedir? Soybağı Reddi Nasıl Yapılır?

Soybağının reddi davası, evlilik devam ederken veya evliliğin sona ermesinden itibaren kanunda öngörülen süre içinde doğan çocuk bakımından geçerli olan babalık karinesinin ortadan kaldırılması amacıyla açılan davadır. Türk Medeni Kanunu’na göre, evlilik devam ederken veya evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğan çocuğun babası koca kabul edilir. Ancak bu karine her zaman biyolojik gerçeği yansıtmayabilir. Böyle bir durumda, kanunda dava hakkı tanınan kişiler tarafından soybağının reddi davası açılarak çocuk ile baba arasındaki hukuki soybağının kaldırılması talep edilebilir.

Soybağı reddi nasıl yapılır? sorusunun cevabı; davayı kimin açacağına, çocuğun doğum tarihine, babalık karinesinin hangi nedenle geçersiz olduğunun ileri sürüldüğüne ve kanuni sürelere göre değişmektedir. Özellikle soybağının reddi davasında süre, ispat, DNA incelemesi, görevli ve yetkili mahkeme gibi hususlar davanın sonucu bakımından önem taşır. Bu nedenle soybağının reddi sürecinin yalnızca biyolojik babalık açısından değil, Türk Medeni Kanunu’nda düzenlenen dava şartları ve usul hükümleri çerçevesinde değerlendirilmesi gerekir.

Bu yazımızda soybağının reddi davası nedir, kimler soybağının reddi davası açabilir, dava hangi sürede açılmalıdır, DNA testi nasıl yapılır ve soybağının reddi davasında hangi mahkeme görevlidir gibi uygulamada sık karşılaşılan soruları ayrıntılı olarak ele alacağız.

Soybağının Reddi Davası Nedir?

Soybağının reddi davası, çocuk ile koca arasında kanundan doğan babalık karinesinin çürütülerek mevcut soybağının ortadan kaldırılmasını sağlayan soybağı davasıdır. TMK m.285 uyarınca evlilik devam ederken veya evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğan çocuğun babası koca kabul edilir. Bu karinenin gerçeği yansıtmadığı ileri sürülüyorsa soybağının reddi yoluna başvurulması gerekir.

Davanın kabulü ve kararın kesinleşmesiyle çocuk ile koca arasındaki soybağı geçmişe etkili olarak ortadan kalkar. Böylece nüfus kaydındaki hukuki babalık durumu da kesinleşen soybağının reddi kararı doğrultusunda düzeltilir.

Soybağının Reddi Davasını Kimler Açabilir?

Soybağının reddi davası açma hakkı öncelikle kocaya ve çocuğa tanınmıştır. Koca, çocuğun kendisinden olmadığını ileri sürerek davayı anne ve çocuğa karşı açabilir. Çocuk ise anne ve kocaya karşı soybağının reddini talep edebilir.

Kanunda öngörülen şartların gerçekleşmesi hâlinde kocanın altsoyu, annesi, babası ve baba olduğunu iddia eden kişi de dava açabilir. Özellikle kocanın dava açma süresi dolmadan ölmesi, gaipliğine karar verilmesi veya sürekli olarak ayırt etme gücünü kaybetmesi bu kişiler bakımından dava hakkının gündeme geldiği hâllerdendir.

Soybağının Reddi Davasında Davacı ve Davalı Kimdir?

Davacı ve davalı sıfatı, soybağının reddi davasını kimin açtığına göre belirlenir. Davayı koca açıyorsa anne ve çocuk davalıdır. Çocuk tarafından açılan davada ise anne ile koca davalı tarafta yer alır.

Kocanın altsoyu, annesi veya babasının dava açtığı durumlarda da dava anne ve çocuğa yöneltilir. Baba olduğunu iddia eden kişi tarafından açılan davalarda ise taraf teşkilinin somut olayın ve TMK m.291’deki düzenlemenin gereklerine uygun şekilde sağlanması gerekir.

Soybağının Reddi Davası Kime Karşı Açılır?

Kocanın açtığı soybağının reddi davası anne ve çocuğa karşı; çocuğun açtığı dava ise anne ve kocaya karşı açılır. Bu kişiler arasındaki uyuşmazlık yalnızca biyolojik babalığın tespitinden ibaret değildir; mevcut hukuki soybağının kaldırılması amaçlanmaktadır.

Bu nedenle çocuğun gerçek babası olduğu ileri sürülen kişiye doğrudan soybağının reddi davası açılması ile babalık davası birbirine karıştırılmamalıdır. Öncelikle mevcut soybağı ortadan kaldırılmalı, ardından şartları varsa çocuğun biyolojik babası ile soybağının kurulması için ilgili hukuki yola başvurulmalıdır.

Soybağının Reddi Davası Nasıl Açılır?

Soybağının reddi davası, görevli ve yetkili mahkemeye sunulacak dava dilekçesiyle açılır. Dilekçede mevcut babalık karinesinin neden gerçeği yansıtmadığı somut vakıalarla açıklanmalı; nüfus kayıtları, doğum kayıtları, tanık anlatımları ve özellikle DNA incelemesi gibi delillere dayanılmalıdır.

Soybağı davaları kamu düzeniyle yakından ilgili olduğundan hâkim maddi olguları re'sen araştırabilir. Soybağının reddi davasında görevli mahkeme Aile Mahkemesidir; Aile Mahkemesi bulunmayan yerlerde Asliye Hukuk Mahkemesi, Aile Mahkemesi sıfatıyla davaya bakar.

Soybağının Reddi Davasının Şartları Nelerdir?

Davanın temelinde, çocuk ile koca arasında hukuken kurulmuş bir soybağının bulunması ve bu soybağının dayandığı babalık karinesinin gerçeği yansıtmadığının ileri sürülmesi vardır. Özellikle evlilik devam ederken veya evliliğin sona ermesinden itibaren üç yüz gün içinde doğan çocuk bakımından koca, kanunen çocuğun babası sayılır.

İspatın kapsamı ise çocuğun ana rahmine düştüğü döneme göre değişir. Çocuk evlilik içinde ana rahmine düşmüşse davacı, kocanın baba olmadığını ispatlamakla yükümlüdür. Çocuk evlenmeden önce veya eşlerin ayrı yaşadığı sırada ana rahmine düşmüşse kanun davacı açısından daha elverişli bir ispat düzeni öngörmektedir.

Bunun yanında davanın soybağının reddi davası açma hakkına sahip kişi tarafından ve kanunda öngörülen hak düşürücü süreler içerisinde açılması gerekir. Bu şartlar sağlandığında mahkeme, yapılacak yargılama ve özellikle genetik incelemeler sonucunda soybağının reddine karar verebilir.

Soybağının Reddi Davasında İspat Nasıl Yapılır?

Soybağının reddi davasında ispat, çocuğun evlilik içinde mi yoksa evlenmeden önce veya ayrı yaşama döneminde mi ana rahmine düştüğüne göre farklılaşır. Çocuk evlilik içinde ana rahmine düşmüşse davacı, kocanın biyolojik baba olmadığını ispat etmekle yükümlüdür. Bu kapsamda DNA incelemesi, doğum ve nüfus kayıtları, tıbbi belgeler ve somut olaya uygun diğer deliller değerlendirilebilir.

Çocuk evlenmeden önce veya eşlerin ayrı yaşadığı dönemde ana rahmine düşmüşse ispat rejimi davacı açısından daha elverişlidir. Bununla birlikte gebe kalma döneminde eşlerin cinsel ilişkide bulunduğuna ilişkin inandırıcı deliller varsa babalık karinesi etkisini sürdürebilir. Soybağının reddi davalarında hâkim maddi olguları re'sen araştırma yetkisine de sahiptir.

Soybağının Reddi Davasında DNA Testi Yapılır mı?

Evet. Soybağı reddi davasında DNA incelemesi, koca ile çocuk arasında biyolojik bağ bulunup bulunmadığının belirlenmesinde başvurulan en güçlü bilimsel delillerden biridir. Mahkeme, soybağının tespiti amacıyla gerekli gördüğünde genetik inceleme yapılmasına karar verebilir.

Soybağı uyuşmazlıklarının kamu düzeniyle ilişkisi nedeniyle taraflar ve üçüncü kişiler, sağlıkları açısından tehlike oluşturmayan ve soybağının belirlenmesi için zorunlu olan incelemelere katlanmakla yükümlüdür. Bu nedenle DNA incelemesi, soybağının reddi istemine ilişkin yargılamada belirleyici önem taşıyabilir.

Soybağının Reddi Davasını Açma Süresi Nedir?

Soybağının reddi davasını koca, doğumu ve baba olmadığını veya annenin gebe kaldığı sırada başka bir erkekle cinsel ilişkide bulunduğunu öğrendiği tarihten itibaren bir yıl içinde açmalıdır. Bu süre zamanaşımı değil, hak düşürücü süredir.

Çocuk bakımından ise güncel düzenleme ayrıca değerlendirilmelidir. Anayasa Mahkemesinin iptal kararı sonrasında TMK m.289'daki çocuğun ergin olmasından itibaren bir yıllık dava süresi kaldırılmıştır. Bu nedenle soybağının reddi davası açma süresi belirlenirken davacının kim olduğu özellikle dikkate alınmalıdır.

Soybağının Reddi Davasında Hak Düşürücü Süre Nedir?

Koca yönünden öngörülen bir yıllık süre hak düşürücü süre niteliğindedir ve hâkim tarafından re'sen dikkate alınır. Ancak gecikmeyi haklı kılan bir sebebin bulunması durumunda, sebebin ortadan kalkmasından itibaren bir yıl içinde dava açılabilir.

TMK m.291 kapsamında dava hakkı bulunan kocanın altsoyu, annesi, babası veya baba olduğunu iddia eden kişi bakımından da kanunda ayrıca bir yıllık süre düzenlenmiştir. Bu nedenle soybağının reddi davası yönünden hak düşürücü süre her davacı bakımından kendi hukuki durumuna göre incelenmelidir.

Soybağının Reddi Davasında Zamanaşımı Var mıdır?

Soybağının reddi davası zamanaşımı süresine tabi bir dava değildir. Kanunda öngörülen süreler zamanaşımı değil, hak düşürücü süre niteliğindedir. İki kavram arasındaki fark uygulama açısından önemlidir; hak düşürücü süre mahkeme tarafından kendiliğinden gözetilir.

Dolayısıyla soybağının reddi davası hakkında süre değerlendirmesi yapılırken “zamanaşımı” yerine ilgili davacı açısından uygulanabilecek hak düşürücü sürenin bulunup bulunmadığı incelenmelidir.

Soybağının Reddi Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme Hangisidir?

Soybağının reddi davasında görevli mahkeme Aile Mahkemesidir. Aile Mahkemesi bulunmayan yerlerde Asliye Hukuk Mahkemesi, Aile Mahkemesi sıfatıyla yargılama yapar. Tarafların boşanma davası açmış veya boşanmış olması, soybağının reddi talebinin ayrı hukuki niteliğini ortadan kaldırmaz.

Soybağının reddi davasında yetkili mahkeme ise TMK m.283 uyarınca taraflardan birinin dava tarihindeki veya çocuğun doğumu sırasındaki yerleşim yeri mahkemesidir. Böylece davacı, kanunun öngördüğü alternatif yetkili mahkemelerden birinde soybağının reddi davası açabilir.

Soybağının Reddi Davası ile Soybağının Tespiti Davası Arasındaki Fark Nedir?

Soybağının reddi davası, çocuk ile koca arasında babalık karinesine dayanarak kurulmuş mevcut soybağının ortadan kaldırılmasını amaçlar. Buna karşılık soybağının tespiti davasında temel amaç, hukuki soybağının bulunup bulunmadığının veya gerçek soybağı ilişkisinin belirlenmesidir. Bu nedenle davaların hukuki amacı ve doğurduğu sonuçlar birbirinden farklıdır.

Özellikle çocuk evlilik devam ederken veya kanundaki süre içinde doğmuşsa koca, çocuğun babası sayılır. Biyolojik babanın başka bir kişi olduğu ileri sürülüyorsa, mevcut soybağı hukuken ortadan kaldırılmadan yeni bir baba-çocuk soybağının kurulması mümkün değildir.

Soybağının Reddi Davası ile Babalık Davası Arasındaki Fark Nedir?

Bu iki dava birbirinin yerine kullanılamaz. Soybağının reddi davası mevcut hukuki babalığı sona erdirirken, babalık davası çocuk ile biyolojik baba arasında soybağının kurulmasını sağlar. Dolayısıyla biri mevcut bağı kaldırmaya, diğeri yeni bir hukuki soybağı kurmaya yöneliktir.

Çocuğun hâlihazırda kocayla soybağı bulunuyorsa biyolojik baba olduğu ileri sürülen kişiye karşı doğrudan babalık hükmü kurulamaz. Öncelikle soybağının reddi davasıyla mevcut bağ kaldırılmalı, ardından şartları mevcutsa babalık davası yoluna başvurulmalıdır.

Soybağının Reddi Davasının Sonuçları Nelerdir?

Mahkemenin soybağının reddine ilişkin kararının kesinleşmesiyle çocuk ile koca arasındaki soybağı geçmişe etkili olarak ortadan kalkar. Buna bağlı olarak kocanın hukuki babalık sıfatı sona erer ve kesinleşen karar doğrultusunda nüfus kayıtlarında gerekli düzeltmeler yapılır.

Soybağının sona ermesi; mirasçılık, nafaka ve soybağına bağlı diğer hak ve yükümlülükler bakımından da sonuç doğurur. Bununla birlikte çocuğun anne ile soybağı devam eder. Çocuğun biyolojik babası biliniyorsa, gerekli şartlar çerçevesinde tanıma veya babalık davası yoluyla gerçek baba ile soybağının kurulması ayrıca gündeme gelebilir.