Vasiyetname Nedir? Vasiyetname Nasıl Düzenlenir ve Geçerlilik Şartları Nelerdir?
Vasiyetname, mirasbırakanın ölümünden sonra malvarlığının nasıl değerlendirileceğini ve son arzularının nasıl yerine getirileceğini belirlemesine imkân sağlayan tek taraflı bir ölüme bağlı tasarruftur. Vasiyetname düzenlemek isteyen kişinin kanunda belirtilen ehliyet şartlarını taşıması ve tercih edilen vasiyetname türüne ilişkin şekil şartlarına uygun hareket etmesi gerekir. Aksi halde vasiyetnamenin geçerliliği ölümden sonra uyuşmazlık konusu olabilir.
Vasiyetname nasıl düzenlenir, kimler vasiyetname yapabilir ve vasiyetnamenin geçerlilik şartları nelerdir soruları özellikle mirasın geleceğini önceden düzenlemek isteyen kişiler açısından önem taşır. Türk Medeni Kanunu; resmi vasiyetname, el yazılı vasiyetname ve belirli olağanüstü durumlarda sözlü vasiyetname düzenlenmesine imkân tanımaktadır. Bu yazıda vasiyetname türleri, vasiyetname düzenleme şartları, geçerli bir vasiyetname hazırlarken dikkat edilmesi gereken hususlar ve vasiyetnamenin geçersizliğine yol açabilecek durumlar ele alınmaktadır.
Vasiyetname Türleri Nelerdir?
Türk Medeni Kanunu’na göre vasiyetname; resmi vasiyetname, el yazılı vasiyetname ve sözlü vasiyetname olmak üzere üç farklı şekilde düzenlenebilir. Mirasbırakanın hangi vasiyetname türünü tercih ettiği, uygulanacak şekil şartları bakımından önem taşır. Her vasiyetname türünün kendine özgü düzenlenme usulü bulunmaktadır.
Resmi vasiyetname, resmi memur tarafından iki tanığın katılmasıyla düzenlenir. El yazılı vasiyetname ise mirasbırakanın başından sonuna kadar kendi el yazısıyla hazırladığı, tarih koyduğu ve imzaladığı vasiyetname türüdür. Sözlü vasiyetname ise yalnızca yakın ölüm tehlikesi, ulaşımın kesilmesi, hastalık, savaş gibi olağanüstü durumlar nedeniyle diğer vasiyetname türlerinden birini düzenleme imkânının bulunmadığı hallerde yapılabilir.
Vasiyetname hazırlarken yalnızca hangi türün tercih edileceğine değil, tercih edilen vasiyetname için kanunda öngörülen şekil şartlarına da dikkat edilmelidir. Şekil şartlarına aykırı vasiyetname düzenlenmesi, ölümden sonra vasiyetnamenin geçerliliğinin tartışılmasına ve iptal davası açılmasına neden olabilir.
Vasiyetname Nasıl Düzenlenir?
Vasiyetname düzenleme işlemi, tercih edilen vasiyetname türüne göre değişmektedir. Ancak her durumda vasiyetname, mirasbırakanın gerçek ve serbest iradesini yansıtmalıdır. Vasiyetname kişiye sıkı sıkıya bağlı bir hukuki işlem olduğundan, mirasbırakan adına vekil veya yasal temsilci tarafından vasiyetname düzenlenmesi mümkün değildir.
El yazılı bir vasiyetname hazırlanacaksa metnin tamamının mirasbırakanın kendi el yazısıyla yazılması, yıl, ay ve gün gösterilerek tarih atılması ve vasiyetnamenin imzalanması gerekir. Bilgisayarda hazırlanarak yalnızca imzalanan bir metin, el yazılı vasiyetnamenin şekil şartlarını karşılamaz.
Resmi vasiyetname düzenlenmesi ise resmi memur ve iki tanığın katıldığı özel bir usule tabidir. Mirasbırakan son arzularını resmi memura bildirir ve kanunda öngörülen işlemler tamamlanarak vasiyetname düzenlenir.
Sözlü vasiyetname düzenleme imkânı ise istisnaidir. Mirasbırakan ancak olağanüstü bir durum nedeniyle resmi veya el yazılı vasiyetname yapamıyorsa son arzularını iki tanığa açıklayarak sözlü vasiyetname yapabilir.
Mirasbırakan daha sonra iradesini değiştirirse yeni bir vasiyetname düzenleyebilir veya kanunda öngörülen yöntemlerden biriyle önceki vasiyetnameden dönebilir. Bu nedenle bir vasiyetname düzenlenmiş olması, mirasbırakanın hayatı boyunca aynı tasarrufla bağlı kalacağı anlamına gelmez.
Vasiyetname Yapabilmenin Şartları Nelerdir?
Vasiyetname yapabilmek için öncelikle Türk Medeni Kanunu’nun 502. maddesinde belirtilen ehliyet şartlarının bulunması gerekir. Buna göre ayırt etme gücüne sahip ve on beş yaşını doldurmuş olan herkes vasiyetname yapabilir.
Ayırt etme gücü, kişinin yaptığı işlemin anlamını ve hukuki sonuçlarını kavrayabilmesi ve iradesini buna göre yönlendirebilmesidir. Vasiyetname düzenleme ehliyeti bakımından önemli olan, mirasbırakanın vasiyetnamenin düzenlendiği anda ayırt etme gücüne sahip olmasıdır.
Bu nedenle kişinin ileri yaşta veya hasta olması tek başına vasiyetname düzenlemesine engel değildir. Buna karşılık vasiyetname düzenlenmesi sırasında ayırt etme gücünü ortadan kaldıran bir durumun bulunması, vasiyetnamenin geçerliliğini etkileyebilir.
Vasiyetname hazırlarken mirasbırakanın iradesinin serbest olması da önem taşır. Yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama sonucunda yapılan bir vasiyetname, kanunda öngörülen şartların bulunması halinde iptal davasına konu olabilir.
Vasiyetnamenin Geçerlilik Şartları Nelerdir?
Bir vasiyetnamenin hukuken geçerli şekilde sonuç doğurabilmesi için hem vasiyetname düzenleme ehliyetine hem de tercih edilen vasiyetname türüne ilişkin şekil şartlarına dikkat edilmelidir.
Öncelikle mirasbırakanın vasiyetname düzenlendiği sırada on beş yaşını doldurmuş ve ayırt etme gücüne sahip olması gerekir. Bunun yanında vasiyetnamenin yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama altında yapılmamış olması önemlidir. Vasiyetnamenin içeriği ile bağlandığı koşul ve yüklemelerin de hukuka veya ahlaka aykırı olmaması gerekir.
Şekil şartları ise vasiyetnamenin türüne göre değişir. Örneğin el yazılı vasiyetnamede metnin tamamının mirasbırakanın el yazısıyla yazılması, tarih ve imzanın bulunması gerekir. Resmi vasiyetnamede resmi memur ve iki tanığın katılımıyla kanunda belirlenen usulün izlenmesi gerekir. Sözlü vasiyetnamede ise öncelikle bu vasiyetname türüne başvurmayı mümkün kılan olağanüstü şartların bulunması aranır.
Dolayısıyla her yazılı veya sözlü irade açıklaması hukuken geçerli bir vasiyetname oluşturmaz. Vasiyetname düzenlenmesi sırasında kanunda aranan şartların ihlal edilmesi, vasiyetnamenin geçersizliği veya iptal edilebilirliği konusunda uyuşmazlık doğurabilir.
Resmî Vasiyetname Nedir ve Nasıl Düzenlenir?
Resmi vasiyetname, Türk Medeni Kanunu’nun 532 ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir. Resmi vasiyetname, iki tanığın katılmasıyla resmi memur tarafından hazırlanan vasiyetname türüdür. Resmi memur; sulh hâkimi, noter veya kanunla kendisine bu yetki verilmiş başka bir görevli olabilir.
Resmi vasiyetname düzenlenmesi sırasında mirasbırakan, son arzularını resmi memura bildirir. Memur bu beyanlar doğrultusunda vasiyetnameyi yazar veya yazdırır ve okuması için mirasbırakana verir. Mirasbırakan vasiyetnameyi okuyarak imzalar; resmi memur da tarih koyarak vasiyetnameyi imzalar.
Bu işlemlerin ardından mirasbırakan, resmi memurun huzurunda iki tanığa vasiyetnameyi okuduğunu ve metnin son arzularını içerdiğini açıklar. İki tanığın da mirasbırakanın beyanının kendi önlerinde yapıldığını ve kendisini tasarrufa ehil gördüklerini vasiyetnameye yazarak veya yazdırarak imzalamaları gerekir. Vasiyetnamenin içeriğinin tanıklara açıklanması ise zorunlu değildir.
Mirasbırakan vasiyetnameyi bizzat okuyamıyor veya imzalayamıyorsa kanunda bunun için farklı bir resmi vasiyetname usulü öngörülmüştür. Bu durumda resmi memur vasiyetnameyi iki tanığın önünde mirasbırakana okur ve mirasbırakan metnin son arzularını içerdiğini beyan eder. Tanıklar da kanunda belirtilen hususları vasiyetnameye yazarak veya yazdırarak imzalar.
Resmi vasiyetname hazırlarken tanıkların kimliği de önemlidir. Fiil ehliyeti bulunmayanlar, kamu hizmetinden yasaklı kişiler, okuryazar olmayanlar ile mirasbırakanın eşi, üstsoy ve altsoy kan hısımları, kardeşleri ve bu kişilerin eşleri resmi vasiyetnamenin düzenlenmesine memur veya tanık olarak katılamaz.
Resmi vasiyetname noter huzurunda düzenlenmiş olsa dahi kanunda öngörülen şekil şartlarının yerine getirilmesi gerekir. Resmi vasiyetname düzenleme sürecindeki zorunlu şekil şartlarına aykırılık, daha sonra vasiyetnamenin geçerliliğine ilişkin uyuşmazlık doğurabilir. Bu nedenle vasiyetname düzenlenmesi sırasında ehliyet, tanıklar, imza, tarih ve kanunun öngördüğü usuli aşamalar birlikte dikkate alınmalıdır.
El Yazılı Vasiyetname Nedir ve Nasıl Yazılır?
El yazılı vasiyetname, mirasbırakanın herhangi bir resmi memur veya tanığa ihtiyaç duymadan hazırlayabileceği bir vasiyetname türüdür. Türk Medeni Kanunu’nun 538. maddesine göre el yazılı vasiyetname düzenleme işleminin geçerli olabilmesi için vasiyetname metninin başından sonuna kadar mirasbırakanın kendi el yazısıyla yazılması, yıl, ay ve gün gösterilerek tarih atılması ve imzalanması gerekir.
“Vasiyetname nasıl yazılır?” sorusu özellikle el yazılı vasiyetname bakımından önemlidir. Bilgisayarda veya başka bir kişi tarafından yazılan metnin yalnızca mirasbırakan tarafından imzalanması, el yazılı vasiyetname için aranan şekil şartlarını karşılamaz.
El yazılı vasiyetname hazırlama sürecinde noter veya tanık bulunması zorunlu değildir. Ayrıca vasiyetname düzenlenmesinde okur yazar olma şartı, bu vasiyetname türünün niteliği gereği önem taşır. Vasiyetname tamamlandıktan sonra açık veya kapalı şekilde saklanmak üzere notere, sulh hâkimine veya yetkili memura bırakılabilir.
Sözlü Vasiyetname Nedir ve Hangi Hallerde Yapılabilir?
Sözlü vasiyetname, yalnızca olağanüstü koşullarda başvurulabilen istisnai bir vasiyetname türüdür. Mirasbırakan; yakın ölüm tehlikesi, ulaşımın kesilmesi, hastalık, savaş gibi olağanüstü bir durum nedeniyle resmî veya el yazılı vasiyetname yapma olanağı bulamıyorsa sözlü vasiyetname düzenleyebilir.
Sözlü vasiyetname yapma için yalnızca olağanüstü bir durumun bulunması yeterli değildir. Mirasbırakanın diğer şekillerde vasiyetname yapma imkânının da bulunmaması gerekir. Bu şartlar altında mirasbırakan son arzularını iki tanığa anlatır ve tanıklardan bu beyanlara uygun bir vasiyetname oluşturmalarını ister.
Tanıklar, mirasbırakanın beyanını gecikmeksizin yazıya geçirerek tarih ve yer bilgisiyle birlikte imzalayıp mahkemeye verebilir veya doğrudan mahkemeye başvurarak mirasbırakanın son arzularını tutanağa geçirebilirler.
Mirasbırakan sonradan diğer şekillerde vasiyetname yapma olanağına kavuşursa sözlü vasiyetname bu tarihin üzerinden bir ay geçince kendiliğinden hükümden düşer.
Şarta Bağlı Vasiyetname Düzenlenebilir mi?
Türk hukukunda şarta bağlı vasiyetname düzenlemek mümkündür. Mirasbırakan vasiyetname içeriğinin belirli bir koşula veya yüklemeye bağlı olarak sonuç doğurmasını isteyebilir. Ancak öngörülen koşul veya yüklemenin hukuka ve ahlaka uygun olması gerekir.
Örneğin mirasbırakan belirli bir malın bir kişiye bırakılmasını hukuka uygun bir koşula bağlayabilir. Buna karşılık kişilik haklarını ihlal eden, hukuka veya ahlaka aykırı bir şartın vasiyetname içerisinde öngörülmesi hukuki sorunlara neden olabilir.
Bu nedenle şarta bağlı vasiyetname hazırlarken dikkat edilmesi gereken konulardan biri, şartın açık ve anlaşılır şekilde yazılmasıdır. Vasiyetname içeriğinin mirasbırakanın gerçek iradesini tereddüde yer bırakmayacak biçimde ortaya koyması, ölümden sonra ortaya çıkabilecek uyuşmazlıkların önlenmesi açısından önem taşır.
Vasiyetname Düzenlenirken Nelere Dikkat Edilmelidir?
Vasiyetname düzenlemek isteyen kişinin öncelikle vasiyetname yapma ehliyetine sahip olması gerekir. Mirasbırakan vasiyetname düzenlenmesi sırasında on beş yaşını doldurmuş ve ayırt etme gücüne sahip olmalıdır. Vasiyetname düzenlemesi ayrıca kişinin serbest iradesine dayanmalıdır. Baskı altında vasiyetname düzenlenmesi daha sonra iptal davasına konu olabilir.
Vasiyetname hazırlarken dikkat edilmesi gereken bir diğer konu, seçilen vasiyetname türüne ilişkin şekil şartlarının eksiksiz yerine getirilmesidir. El yazılı vasiyetname düzenlemede el yazısı, tarih ve imza; resmi vasiyetname düzenlenirken ise resmi memur, iki tanık ve kanunda öngörülen diğer usul işlemleri önem taşır.
Vasiyetname içeriğinin de açık olması gerekir. Kime hangi malın veya hakkın bırakıldığı mümkün olduğunca tereddüt oluşturmayacak şekilde belirtilmelidir. Vasiyetname ile miras sözleşmesi arasındaki hukuki farklar da tasarrufun türü belirlenirken dikkate alınmalıdır. Vasiyetname tek taraflı bir ölüme bağlı tasarruf olduğundan mirasbırakan, kural olarak daha sonra yeni bir vasiyetname düzenleyebilir.
Sonraki vasiyetname ile önceki vasiyetname arasında çelişki bulunması halinde hangi tasarrufun geçerli olacağı ayrıca değerlendirilir. Bu nedenle başka bir vasiyetname hazırlanırken önceki vasiyetnamenin durumu da açıkça düzenlenmelidir.
Geçersiz Vasiyetname Hangi Durumlarda İptal Edilebilir?
Her şekil eksikliği veya hukuki sorun, vasiyetnameyi kendiliğinden hükümsüz hale getirmez. Türk Medeni Kanunu’nun 557. maddesine göre kanunda belirtilen iptal sebeplerinin bulunması halinde vasiyetnamenin iptali dava yoluyla talep edilebilir.
Mirasbırakanın vasiyetname yapmaya ehil olmadığı sırada tasarrufta bulunması, vasiyetnamenin yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama sonucunda hazırlanması, içeriğinin veya bağlandığı koşul ve yüklemelerin hukuka ya da ahlaka aykırı olması ve vasiyetnamenin kanunda öngörülen şekillere uyulmadan yapılması başlıca iptal sebepleridir.
Örneğin baskı altında vasiyetname düzenlendiğinin veya mirasbırakanın vasiyetname düzenlendiği sırada ayırt etme gücüne sahip olmadığının ispatlanması halinde iptal gündeme gelebilir. Aynı şekilde resmi vasiyetname düzenlenmesine katılan kişilerin kanuni şartları taşımaması veya el yazılı vasiyetnamenin zorunlu şekil şartlarının eksik olması da vasiyetnamenin geçerliliğini etkileyebilir.
İptal edilebilir nitelikteki bir vasiyetname kendiliğinden ortadan kalkmaz. Hukuki menfaati bulunan kişiler tarafından iptal davası açılması ve mahkeme tarafından vasiyetnamenin iptaline karar verilmesi gerekir. Vasiyetnamenin yalnızca belirli bir kısmında iptal sebebi bulunuyorsa, şartları mevcut olduğu ölçüde sadece ilgili tasarrufun iptali de söz konusu olabilir.