Vasiyetnamenin İptali Davası Nedir? Şartları, Süresi ve Hukuki Sonuçları
Vasiyetnamenin iptali davası, mirasbırakanın düzenlediği vasiyetnamenin kanunda öngörülen geçerlilik şartlarını taşımadığı iddiasıyla açılan önemli miras hukuku davalarından biridir. Mirasbırakanın tasarruf ehliyetinin bulunmaması, vasiyetnamenin irade sakatlığı altında düzenlenmesi, hukuka veya ahlaka aykırı hükümler içermesi ya da şekil şartlarına uyulmaması halinde vasiyetnamenin iptali talep edilebilir.
Vasiyetnamenin iptali davası açılırken iptal sebeplerinin yanı sıra dava açma hakkı, hak düşürücü süre, görevli ve yetkili mahkeme ile vasiyetnamenin iptali halinde ortaya çıkacak hukuki sonuçların doğru değerlendirilmesi gerekir. Bu yazıda vasiyetnamenin iptal sebepleri, vasiyetnamenin iptali davasının şartları, dava süresi ve iptal kararının sonuçları ele alınmaktadır.
Vasiyetnamenin İptali Davası Hangi Hallerde Açılır?
Vasiyetnamenin iptali davası, mirasbırakan tarafından yapılan ölüme bağlı tasarrufun kanunda öngörülen geçerlilik şartlarını taşımaması halinde açılabilir. Türk Medeni Kanunu’nun 557. maddesinde vasiyetnamenin iptali sebepleri sınırlı olarak düzenlenmiştir.
Buna göre mirasbırakanın tasarruf ehliyetinin bulunmaması, vasiyetnamenin yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama sonucunda yapılması, tasarrufun içeriğinin hukuka veya ahlaka aykırı olması ya da kanuni şekil şartlarına uyulmaması halinde vasiyetnamenin iptali talep edilebilir.
Vasiyetname kendiliğinden geçersiz hale gelmez. Vasiyetnamenin iptalini isteyen hak sahibinin süresi içerisinde iptal davası açması ve iptal sebebini ortaya koyması gerekir.
Vasiyetnamenin İptali Sebepleri Nelerdir?
Vasiyetnamenin iptali sebepleri TMK m. 557’de dört temel başlık altında düzenlenmiştir:
Mirasbırakanın vasiyetname düzenlediği sırada tasarruf ehliyetinin bulunmaması,
Vasiyetnamenin yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama sonucunda yapılması,
Tasarrufun içeriğinin, koşullarının veya yüklemelerinin hukuka ya da ahlaka aykırı olması,
Vasiyetnamenin kanunda öngörülen şekil şartlarına uygun düzenlenmemesi.
Örneğin mirasbırakanın vasiyetname tarihinde ayırt etme gücünün bulunmadığının veya baskı altında hareket ettiğinin ispatlanması halinde vasiyetnamenin iptaline karar verilebilir. Aynı şekilde el yazılı veya resmi vasiyetname için aranan zorunlu şekil şartlarının ihlali de iptal sebebi oluşturabilir.
Vasiyetnamenin İptali Davasını Kimler Açabilir?
Vasiyetnamenin iptali davasını herkes açamaz. TMK m. 558 uyarınca dava açma hakkı, vasiyetnamenin iptal edilmesinde menfaati bulunan mirasçı veya vasiyet alacaklısına aittir.
Bu kapsamda vasiyetnamenin iptali halinde miras hakkı doğacak veya mevcut miras payı artacak yasal mirasçılar iptal davası açabilir. Önceki bir vasiyetnameden hak kazanan kişiler de sonraki vasiyetnamenin iptalinde hukuki menfaatleri bulunması halinde dava açma hakkına sahip olabilir.
Vasiyetnamenin İptali Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme
Vasiyetnamenin iptali davalarında görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesidir.
Yetkili mahkeme ise mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir. Dolayısıyla vasiyetnamenin iptali davası, mirasbırakanın son yerleşim yerindeki Asliye Hukuk Mahkemesinde açılmalıdır.
Vasiyetnamenin farklı bir yerde düzenlenmiş veya vasiyet konusu malların başka şehirlerde bulunuyor olması bu yetki kuralını değiştirmez.
Vasiyetnamenin İptali Davasında Hak Düşürücü Süre ve Zamanaşımı
Vasiyetnamenin iptali davasında TMK m. 559 uyarınca hak düşürücü süreler uygulanır. Dava hakkı, davacının tasarrufu, iptal sebebini ve hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır.
Her hâlde vasiyetnamenin açılması tarihinden itibaren iyi niyetli davalılara karşı on yıl, iyi niyetli olmayan davalılara karşı ise yirmi yıl geçmesiyle dava açma hakkı düşer.
Bu nedenle vasiyetnamenin iptali davasında süre hesabı yapılırken vasiyetnamenin açılması tarihi ile iptal sebebinin ve hak sahipliğinin öğrenildiği tarih birlikte değerlendirilmelidir. Kanunda öngörülen sürelerin geçirilmesi halinde vasiyetnamenin iptalini dava yoluyla talep etme hakkı kaybedilebilir.
Sözlü ve Yazılı Vasiyetnamenin İptali
Vasiyetnamenin geçerli olabilmesi için düzenlendiği vasiyetname türüne ilişkin kanuni şartların yerine getirilmesi gerekir. Yazılı ve sözlü vasiyetnamenin şekil şartlarına aykırı düzenlenmesi halinde vasiyetnamenin iptali davası açılabilir.
El yazılı vasiyetnamenin mirasbırakanın el yazısıyla hazırlanması, tarih içermesi ve imzalanması gerekir. Sözlü vasiyetnamenin ise ancak kanunda belirtilen olağanüstü durumlarda ve öngörülen usule uygun şekilde yapılması mümkündür. Bu şartların bulunmaması halinde hukuki menfaati bulunan kişiler tarafından vasiyetnamenin iptali davası açılarak tasarrufun geçersizliği ileri sürülebilir.
Vasiyetnamenin İptali Davasında İspat ve Deliller
Vasiyetnamenin iptalini talep eden taraf, kural olarak dayandığı iptal sebebini ispat etmelidir. Kullanılacak deliller, vasiyetnamenin hangi nedenle geçersiz olduğunun ileri sürüldüğüne göre değişmektedir.
Özellikle vasiyetnamenin düzenlendiği tarihte murisin ayırt etme gücünün bulunmadığı iddiasında sağlık kayıtları, hastane belgeleri, uzman raporları ve tanık beyanları önem taşır. Şekle aykırılık iddiasında ise dava konusu vasiyetnamenin aslı, noter kayıtları, tanık beyanları ve gerektiğinde el yazısı incelemesi delil olarak değerlendirilebilir.
Vasiyetnamenin iptal sebepleri somut delillerle ortaya konulduğunda, yargılama sonucunda vasiyetnamenin tamamen veya kısmen iptaline karar verilebilir.
Vasiyetnamenin İptali Davası ile Tenkis Davası Arasındaki Farklar
Vasiyetnamenin iptali davası ile tenkis davası farklı amaçlara sahiptir. İptal davasında vasiyetnamenin geçerliliği tartışılırken, tenkis davasında geçerli bir ölüme bağlı tasarrufun saklı payları ihlal eden kısmının azaltılması amaçlanır.
Bu nedenle saklı payın ihlal edilmesi tek başına vasiyetnamenin iptali sebebi değildir. Mirasçı, vasiyetnamenin geçersiz olduğunu ileri sürerek iptal davası; geçerli vasiyetnamenin saklı payını ihlal ettiğini ileri sürerek ise tenkis davası açabilir. Somut olayın şartlarına göre vasiyetnamenin iptali davası ile tenkis davası terditli olarak da ileri sürülebilir.
Vasiyetnamenin İptali Davası ile Vasiyetnamenin Tenfizi Arasındaki İlişki
Vasiyetnamenin tenfizi, vasiyetname ile yapılan kazandırmanın yerine getirilmesine yönelik hukuki süreci ifade eder. Vasiyetnamenin iptali davasının açılması ise konu vasiyetnamenin geçerliliğini uyuşmazlık konusu haline getirir.
Bu nedenle tenfiz bakımından öncelikle dava konusu vasiyetnamenin açılıp açılmadığı ve vasiyetnamenin iptaline ilişkin bir uyuşmazlığın bulunup bulunmadığı önem taşır. Vasiyetnamenin iptali sonucunda tasarruf geçerliliğini kaybederse, iptal edilen tasarrufa dayanılarak vasiyetnamenin yerine getirilmesi de talep edilemez.
Vasiyetnamenin İptali Davasının Sonuçları
Vasiyetnamenin iptali davası sonucunda vasiyetnamenin tamamen veya kısmen iptaline karar verilebilir. İptal sebebi yalnızca vasiyetnamenin bir bölümünü etkiliyorsa, şartları mevcut olduğu ölçüde diğer hükümler geçerliliğini koruyabilir.
Vasiyetnamenin tamamının iptal edildiği durumda ise mirasın paylaşımı önceki geçerli ölüme bağlı tasarruflara veya bunların bulunmaması halinde yasal mirasçılık hükümlerine göre belirlenebilir. Sonraki vasiyetnamenin iptali halinde önceki vasiyetnamenin hukuki durumu da ayrıca değerlendirilir.
Vasiyetnamenin iptali davası sonucunda verilen karar, yalnızca davanın tarafları bakımından sonuç doğurabileceğinden, davanın kimler tarafından ve kimlere karşı açıldığı da iptal kararının kapsamı açısından önem taşır.