Mali hukuk, iki ana başlık altında incelenir. Devletin gelirlerini konu alan “vergi hukuku” ile devletin harcamalarını konu alan “bütçe hukuku”, mali hukukun kapsamına girmektedir. Vergi hukuku, geniş anlamda resim, harç ve şerefiye gibi kamu gücüne dayalı olarak toplanan gelirleri kapsarken dar anlamda yalnızca vergilere ilişkin kuralları kapsamaktadır.
Vergi hukuku, kamu hukuku bünyesinde ele alınmakta olup vergi yükümlülüklerini inceleyen hukuk dalıdır. Devlet ile vatandaşlar arasındaki vergi ilişkisi, insanların vergi yükümlülükleri, vergilerin nitelikleri, toplanma yöntemleri, vergiye tabi birey yahut kurumların maliyeyle olan ilişkileri, kısaca vergiye dahil olan tüm unsurlar ilgili hak ve görevler çerçevesinde bu hukuk dalında ele alınmaktadır. Daha somut bir anlatımla vergi, devletin bireylerden ya da şirketlerden, kanunlarda belirlenen şekilde, kamusal hizmetin yerine getirilmesi için alınan paraya denmektedir.
Vergi, vatandaşların en önemli vatandaşlık sorumlulukları arasında yer almaktadır. Zira vatandaş, devletinden aldığı hizmetin karşılığında vergi ödemekle mükelleftir. Bu itibarla vergi hukuku hem devletin vatandaş üzerindeki haklarını hem de vatandaşların devlet üzerindeki haklarını incelemektedir.
Vergiler zorunlu olmakla birlikte vergi ödemesi ve miktarı, kişiden kişiye ya da kurumdan kuruma değişmektedir. İşbu farklılık, Anayasada yeri olan bir durumdur.
Vergilendirme işlemleri 4 ana başlıkta toplanmaktadır:
- Tarh (Miktar): Vergi alacağının, kanunlarda gösterilen matrah ve oranlar üzerinden hesaplanarak miktarının belirlenmesidir.
- Tebliğ: Vergilendirmeyi ilgilendiren ve hüküm ifade eden hususların yetkili makamlar tarafından mükellefe veya ceza sorumlusuna yazı ile bildirilmesidir.
- Tahakkuk: Tarh ve tebliğ edilen bir verginin ödenmesi gereken bir safhaya gelmesidir.
- Tahsil: Tahakkuk etmiş vergi borçlarının usulüne uygun şekilde ödenmesidir.
Mali Hukuk Nedir?
Devletler, kamu hizmetlerinin devamını sağlayabilmek, sorumluluklarını yerine getirebilmek adına mali kaynaklara gereksinim duyar. Bu kaynakların elde edilme ve kullanım yöntemlerine ilişkin kuralları ise mali hukuk ortaya koyar.
Mali hukuk, iki ana başlık altında incelenir. Devletin gelirlerini konu alan “vergi hukuku” ile devletin harcamalarını konu alan “bütçe hukuku”, mali hukukun kapsamına girmektedir. Vergi hukuku, geniş anlamda resim, harç ve şerefiye gibi kamu gücüne dayalı olarak toplanan gelirleri kapsarken dar anlamda yalnızca vergilere ilişkin kuralları kapsamaktadır.
Vergi Çeşitleri Nelerdir?
Devletler için önemli bir gelir kaynağı olan vergi müessesesi, yedi başlık altında incelenmektedir:
- Kurumlar Vergisi
- Gelir Vergisi
- Katma Değer Vergisi
- Emlak Vergisi
- Özel Tüketim Vergisi
- Damga Vergisi
- Motorlu Taşıtlar Vergisi
Vergi Hukukunun Kaynakları Nelerdir?
Anayasa Hukuku, Devletler Hukuku, Ceza Hukuku, Yargılama ve Takip Hukuku, İdare Hukuku dallarıyla girift bir ilişkisi bulunan Vergi Hukukunun kaynakları, bağlayıcı (asli) ve düzenleyici (tali) kaynaklar olmak üzere ikiye ayrılır.
- Bağlayıcı Kaynaklar:
o Anayasa
o Yasa
o Anlaşma
o Kanun Hükmünde Kararname
o Yürütme Organının Düzenleyici İşlemleri
o Diğer Düzenleyici İşlemler
o İçtihadı Birleştirme Kararları
- Düzenleyici Kaynaklar:
o Açıklayıcı Olan Genel Tebliğler
o Örf ve Adetler
o Özelgeler
o Genelgeler
o Doktrin Eserleri
o Uzman Görüşleri
o Yargı Kararları
Vergi Hukukunun Ceza Hukuku ile İlişkisi Nedir?
Vergi hukukunun, uygulama sahasında ceza hukukuyla sıkı bir ilişki içerisindedir. Örneğin vergi ile alakalı tebliğlere rağmen borcunu ödememekte ısrar eden kimse yahut kurum, ceza hukuku kapsamında yargılanacaktır. Verginin ödenmemesinin yanı sıra ödemede zorluk çıkarılması, vergiyi oluşturan unsurların ortadan kaldırılması, vergi tahsilatlarında yapılan yolsuzluk ve usulsüzlükler de ceza hukuku hükümleri gereğince hükme bağlanacaktır. Kısaca ifade etmek gerekirse vergi ile alakalı doğabilecek her türlü problemin cezai yaptırımı, ceza hukukuyla düzenlenecektir.
Vergi Anlaşmazlıklarının Çözüm Yolları Nelerdir?
Yaşanılabilecek vergi anlaşmazlıkları, temelde iki ana başlık altında çözüme kavuşturulabilmektedir:
- İdari Aşamada Olan Vergi Anlaşmazlıklarının Çözüm Yolları
· Uzlaşma
· Hataların Düzeltilmesinin Sağlanması
· Cezalarda İndirim Yoluna Gidilmesi
· Pişmanlık ve Islah Yöntemi
· İzaha Davet Yöntemi
- Yargı Aşamasında Olan Vergi Anlaşmazlıklarının Çözüm Yolları
· Dava Açma
Vergi Davalarında Yetkili Mahkemeler Hangileridir?
İYUK m. 37 uyarınca yetkili mahkeme;
a) Uyuşmazlık konusu vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümleri tarh ve tahakkuk ettiren, zam ve cezaları kesen,
b) (Ek: 10/6/1994-4001/17 md.) Gümrük Kanununa göre alınması gereken vergilerle Vergi Usul Kanunu ğereğince şikayet yoluyla vergi düzeltme taleplerinin reddine ilişkin işlemlerde; vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümleri tarh ve tahakkuk ettiren,
c) Amme Alacaklarının Tahsil Usulu Kanunun uygulanmasında, ödeme emrini düzenleyen,
d) Diğer uyuşmazlıklarda dava konusu işlemi yapan, Dairenin bulunduğu yerdeki vergi mahkemesidir.
Vergi Hukukunda Avukatın Önemi
Diğer hukuk dallarında olduğu gibi idari yargıda da taraflar kendilerini bizzat temsil etme hakkına sahiptir, idari yargıda görülen davalarda avukat ile temsil zorunluluğu bulunmamaktadır. Fakat ilgili mevzuatın kapsamlılığı, İdari Yargılama Usul Kanunu ile Vergi Usul Kanununun diğer kanunlara nazaran daha ayrıntılı düzenlenmiş olması itibariyle vergi hukukunun ziyadesiyle dikkat gerektiren bir hukuk dalıdır. Bu itibarla, hak kaybına uğranılmaması adına alanında yetkin bir vergi avukatıyla çalışılması önem arz etmektedir.
Konuyla İlgili Blog Yazıları
https://www.latifcembaran.com/blog/vergi-incelemesi-nedir