Yabancı Uyruklu Eşten Boşanma Davası Nedir? Boşanma Süreci Nasıl İşler?

Yabancı uyruklu eşten boşanma davası, eşlerden birinin yabancı ülke vatandaşı olması nedeniyle milletlerarası özel hukuk kurallarının da dikkate alınmasını gerektiren bir boşanma sürecidir. Eşlerden herhangi birisinin yabancı uyruklu olması Türkiye’de boşanma davası açılmasına tek başına engel değildir. Ancak yabancı uyruklu eşten boşanmak isteyen kişinin, Türk mahkemelerinin yetkisinin yanında boşanma ve ayrılık sebeplerine hangi ülke hukukunun uygulanacağını da değerlendirmesi gerekir.

Yabancı uyruklu eşten boşanma süreci anlaşmalı veya çekişmeli olarak yürütülebilir. Özellikle yabancı eşin yurt dışında bulunması halinde uluslararası tebligat, gerekli belgelerin temini ve tercümesi gibi işlemler boşanma davasının süresini etkileyebilir. Yabancı ülkede alınmış bir boşanma kararı bulunması halinde ise kararın Türkiye’de hukuki sonuç doğurabilmesi için tanıma, tenfiz veya şartları varsa nüfus kütüğüne tescil süreci gündeme gelebilir. Bu yazıda yabancı uyruklu eşten boşanma davası nasıl açılır, hangi ülkenin hukuku uygulanır, görevli ve yetkili mahkeme hangisidir, süreç ne kadar sürer ve yabancı boşanma kararları Türkiye’de nasıl geçerli hale gelir gibi önemli konular ele alınmaktadır.

Yabancı Uyruklu Eşten Boşanma Davası Nasıl Açılır?

Yabancı uyruklu eşten boşanma davası, eşlerden birinin yabancı uyruklu olması nedeniyle tek başına farklı bir boşanma türü oluşturmaz. Türkiye’de açılacak boşanma davalarında öncelikle Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi ve uyuşmazlığa hangi ülke hukukunun uygulanacağı belirlenir. Ardından boşanma davasının anlaşmalı veya çekişmeli olarak yürütülmesine göre süreç şekillenir.

Yabancı uyruklu eş Türkiye’de yaşıyorsa dava dilekçesi ve diğer usul işlemleri genel kurallar çerçevesinde yürütülebilir. Yabancı uyruklu eş yurt dışında bulunuyorsa tebligat işlemlerinin uluslararası tebligat kurallarına uygun gerçekleştirilmesi gerekir. Bu durum boşanma sürecinde yargılamanın daha uzun sürmesine neden olabilir.

Yabancı uyruklu olması, bir eşe karşı Türkiye’de boşanma davası açılmasına tek başına engel değildir. Ancak boşanma davasının açılacağı mahkeme, uygulanacak hukuk ve yurt dışı tebligat işlemleri somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirilmelidir.

Yabancı Uyruklu Eşten Boşanma Davasında Hangi Ülkenin Hukuku Uygulanır?

Yabancılık unsuru taşıyan boşanma ve ayrılık davalarında uygulanacak hukuk, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’un 14. maddesine göre belirlenir. Kanun, boşanma ve ayrılık sebepleri ile boşanmanın hükümleri bakımından kademeli bir sistem benimsemiştir.

Buna göre boşanma ve ayrılık sebepleri öncelikle eşlerin müşterek millî hukukuna tabidir. Eşlerin farklı ülke vatandaşlığına sahip olması halinde müşterek mutad mesken hukuku uygulanır. Müşterek mutad mesken de bulunmuyorsa Türk hukuku uygulanır.

Bu nedenle eşlerden birinin yabancı uyruklu olması, açılan her boşanma davasında doğrudan Türk hukukunun uygulanacağı anlamına gelmez. Hangi ülke hukukunun uygulanacağı; eşlerin vatandaşlıkları ve müşterek mutad meskenleri dikkate alınarak belirlenmelidir. Boşanma sürecindeki geçici tedbir taleplerine ise MÖHUK uyarınca Türk hukuku uygulanır.

Yabancı Uyruklu Eşten Anlaşmalı Boşanma Nasıl Olur?

Yabancı uyruklu eş ile anlaşmalı boşanma mümkündür. Türk hukukunun uygulandığı bir boşanma davasında anlaşmalı boşanmanın gerçekleşebilmesi için TMK m. 166/3 kapsamında evliliğin en az bir yıl sürmüş olması ve eşlerin boşanma ile boşanmanın mali sonuçları ve çocukların durumu konusunda anlaşmaları gerekir.

Taraflar nafaka, maddi ve manevi tazminat ile varsa müşterek çocukların velayeti ve çocukla kişisel ilişki kurulması gibi hususları anlaşmalı boşanma protokolünde düzenleyebilir. Hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve düzenlemeyi uygun bulması gerekir.

Yabancı uyruklu eşin Türkçe bilmemesi halinde mahkeme sürecinde tercüman ihtiyacı da gündeme gelebilir. Eşin yurt dışında bulunması ise özellikle duruşmaya katılım ve tebligat bakımından ayrıca değerlendirilmelidir.

Yabancı Uyruklu Eşten Çekişmeli Boşanma Davası Nasıl Açılır?

Eşlerin boşanma konusunda anlaşamaması veya nafaka, tazminat, velayet ve diğer sonuçlar üzerinde uzlaşamaması halinde yabancı uyruklu eşe karşı çekişmeli boşanma davası açılabilir.

Türk hukukunun uygulandığı durumlarda dava; evlilik birliğinin temelinden sarsılması gibi genel boşanma sebeplerine veya şartları bulunuyorsa zina, hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış, suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme, terk ya da akıl hastalığı gibi kanunda düzenlenen sebeplere dayandırılabilir.

Çekişmeli boşanma sürecinde tarafların iddiaları, kusur durumları ve sundukları deliller mahkeme tarafından değerlendirilir. Yabancı uyruklu eş yurt dışında yaşıyorsa dava dilekçesinin ve diğer yargılama evrakının usulüne uygun şekilde tebliğ edilmesi gerekir. Yurt dışı tebligat işlemleri nedeniyle yabancı unsurlu boşanma davaları, tamamen Türkiye'de yürütülen bir boşanma davasına kıyasla daha uzun sürebilir.

Yabancı Uyruklu Eşten Boşanma Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme

Yabancı uyruklu eşten boşanma davasında görevli mahkeme Aile Mahkemesidir. Aile Mahkemesi bulunmayan yerlerde Asliye Hukuk Mahkemesi, Aile Mahkemesi sıfatıyla davaya bakar.

Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi MÖHUK m. 40 uyarınca iç hukukun yer itibarıyla yetki kurallarına göre belirlenir. TMK m. 168 kapsamında boşanma davalarında eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesi yetkilidir.

Bununla birlikte özellikle Türk vatandaşı eşin de yurt dışında yaşadığı ve Türkiye’de TMK m. 168 kapsamında yetkili bir mahkemenin belirlenemediği durumlarda MÖHUK m. 41 ayrıca önem taşır. Türk vatandaşlarının kişi hâllerine ilişkin davaları yabancı ülke mahkemelerinde açılmadığı veya açılamadığı takdirde, maddede öngörülen şartlara göre Türkiye’de sakin olunan yer, Türkiye’deki son yerleşim yeri veya son aşamada Ankara, İstanbul ya da İzmir mahkemelerinden biri yetkili hale gelebilir.

Bu nedenle yabancı uyruklu eşten boşanma davasının hangi mahkemede açılacağı belirlenirken yalnızca eşin yabancı uyruklu olması değil, tarafların yerleşim yerleri, Türkiye ile bağlantıları ve yabancı ülkede açılmış bir boşanma davasının bulunup bulunmadığı da değerlendirilmelidir.

Yabancı Uyruklu Eşten Boşanma Davasında Mal Paylaşımı Nasıl Yapılır?

Yabancı uyruklu eşten boşanma durumunda mal paylaşımı, eşlerden herhangi birisinin yabancı uyruklu olması nedeniyle otomatik olarak Türk hukukuna tabi olmaz. Yabancılık unsuru bulunan evliliklerde mal rejimine uygulanacak hukuk, Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’daki bağlama kurallarına göre ayrıca belirlenmelidir.

Bu nedenle yabancı uyruklu eşle boşanırken öncelikle eşlerin evlenme anındaki vatandaşlıkları, mutad meskenleri, varsa yaptıkları hukuk seçimi ve malvarlığının niteliği incelenmelidir. Özellikle Türkiye’de bulunan taşınmazlar bakımından özel kuralların da dikkate alınması gerekir.

Uygulanacak hukukun Türk hukuku olduğunun belirlenmesi halinde mal rejiminin tasfiyesi Türk Medeni Kanunu çerçevesinde gerçekleştirilir. Malın ne zaman ve hangi yolla edinildiği, kişisel mal veya edinilmiş mal niteliğinde olup olmadığı gibi hususlar mal paylaşımında önem taşır.

Yabancı Uyruklu Eşten Boşanma Süreci Ne Kadar Sürer?

Yabancı uyruklu eşten boşanma davası süreci için her dosyada geçerli kesin bir süre vermek mümkün değildir. Süre; boşanmanın anlaşmalı veya çekişmeli olması, yabancı eşin Türkiye’de bulunup bulunmaması, adresinin bilinmesi, yapılacak tebligatlar ve toplanacak delillere göre değişebilir.

Tarafların boşanma ve boşanma sonrası sonuçlar konusunda anlaşması, yabancı eşin duruşmaya katılabilmesi ve tebligat sorunu bulunmaması halinde anlaşmalı boşanma süreci daha kısa tamamlanabilir. Çekişmeli boşanma davalarında ise boşanma sebepleri, tanıkların dinlenmesi, delillerin toplanması ve kanun yolu süreçleri yargılamayı uzatabilir.

Özellikle yabancı uyruklu eşin yurt dışında yaşaması halinde uluslararası tebligat işlemleri önemli bir zaman unsuru haline gelebilir. Adresin bilinmemesi veya yabancı ülkeden belge ve delil temin edilmesi gerekmesi de boşanma sürecini uzatabilir.

Yabancı Ülkede Alınan Boşanma Kararı Türkiye’de Geçerli midir?

Yabancı ülke mahkemesi tarafından verilen boşanma kararının Türkiye’de kendiliğinden Türk mahkemesi kararıyla aynı hukuki etkiyi doğurduğu söylenemez. Yabancı boşanma kararının Türkiye’de hüküm ifade edebilmesi için kararın niteliğine ve somut olayın şartlarına göre tanıma veya ilgili mevzuatta öngörülen tescil işlemlerinin gerçekleştirilmesi gerekir.

Tanıma, bir yabancı mahkeme kararının Türkiye’de kesin hüküm ve kesin delil etkisinin kabul edilmesini sağlar. Kararın nafaka veya tazminat gibi Türkiye’de icra edilmesi gereken hükümler içermesi halinde ise tenfiz gündeme gelebilir.

Bununla birlikte yabancı ülkede alınan boşanma kararlarının nüfus kütüğüne tescili bakımından 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu m. 27/A kapsamında mahkemeye başvurmadan idari tescil imkânı da bulunmaktadır. Bunun için kanunda öngörülen şartların gerçekleşmesi gerekir.

Yabancı Ülkede Alınan Boşanma Kararının Tanınması ve Tenfizi

Yabancı ülke mahkemesinde yapılan boşanma sonrasında kararın Türkiye’de hukuki sonuç doğurması için tanıma ve gerektiğinde tenfiz süreci gündeme gelebilir. Tanıma ile yabancı mahkeme kararının kesin hüküm etkisi Türkiye’de kabul edilirken, tenfiz kararın icra edilebilir hükümlerinin Türkiye’de yerine getirilebilmesini sağlar.

Örneğin yabancı mahkeme yalnızca evliliğin sona ermesine karar vermişse boşanma hükmü açısından tanıma önem taşır. Buna karşılık verilen boşanma kararının nafaka veya benzeri icra edilmesi gereken hükümler içermesi halinde ilgili kısımlar bakımından tenfiz gerekebilir.

Tanıma ve tenfiz bakımından yabancı kararın kesinleşmiş olması ve 5718 sayılı Kanun’da öngörülen şartları taşıması gerekir. Yabancı ülke mahkeme kararlarının Türkiye’de sonuç doğurup doğurmayacağı değerlendirilirken kararın verildiği ülke, kesinleşme durumu, savunma hakkına uyulup uyulmadığı ve Türk kamu düzeni gibi hususlar önem taşır.

Yabancı Uyruklu Eşten Boşanma Davasında Gerekli Belgeler Nelerdir?

Yabancı uyruklu eşten boşanmak isteyen kişinin sunması gereken belgeler, Türkiye’de açılan bir boşanma davası ile yabancı ülkede verilen boşanma kararının tanınması veya tenfizi bakımından farklılık gösterebilir.

Türkiye’de açılan boşanma davasında genel olarak dava dilekçesi, tarafların kimlik ve adres bilgileri ile dayanılan boşanma sebeplerini destekleyen deliller önem taşır. Yabancı uyruklu kişi bakımından pasaport veya yabancı kimlik bilgileri, yabancı ülkede düzenlenmiş evlilik belgesi ve gerektiğinde bu belgelerin usulüne uygun tercümeleri talep edilebilir. Anlaşmalı boşanma söz konusuysa ayrıca anlaşmalı boşanma protokolü hazırlanır.

Yabancı mahkeme kararının tanınması veya tenfizi söz konusu olduğunda ise yabancı mahkeme ilâmının usulüne uygun onaylanmış aslı veya örneği, kararın kesinleştiğini gösteren belge ve gerekli tercümeler önem taşır. Somut olaya ve belgenin düzenlendiği ülkeye göre apostil veya ilgili tasdik işlemlerinin de tamamlanması gerekebilir.

Bu nedenle yabancı uyruklu eşten boşanma davasında gerekli belgeler belirlenirken boşanma işlemlerinin Türkiye’de mi yürütüleceği, yoksa yabancı ülke mahkemesi tarafından verilen boşanma kararının Türkiye’de tanınması veya tenfizinin mi talep edileceği öncelikle belirlenmelidir.